Apertar la precipua menuo
Por altra senci di la vorto "Togo", videz Togo (homonimo).
Togo
République Togolaise
Flag of Togo.svg Emblem of Togo.svg
Standardo di Togo Blazono di Togo
Nacionala himno:
Salut à toi, pays de nos aïeux
LocationTogo.svg
Urbi:
Chefurbo: Lome
· Habitanti: 750 000 (2003)
Precipua urbo: Lome
Lingui:
Oficala lingui: Franciana
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Faure Essozimna Gnassingbé
· Chefa ministro: Komi Sélom Klassou
Surfaco: (125ma granda)
· Totala: 56 785 km²
· Aquo: 4,2 %
Habitanti: (100ma granda)
· Totala: 7 552 318 (2015)
· Denseso di habitantaro: 116.6 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Franko CFA di Westal Afrika
Veho-latero: dextre
ISO: TG
TGO
768
Reto-domeno: .tg*
Precipua religio: kristanismo 42,6%
tribuala religii 37,7%
Oficala retosituo: http://www.republicoftogo.com


Togo (France République Togolaise) esas lando en westal Afrika an la bayo di Benin. Lu havas kom vicini Benin este, Burkina Faso norde, e Ghana weste. Sude jacas Oceano Atlantiko.

La lando nomesis pro Lago Togo.

Bazala fakti pri Togo.

Indexo

HistorioRedaktar

 Precipua artiklo: Historio di Togo

La historio di Togo ante l'arivo di la Portugalani esas poke konocita. De la 11ma til la 16ma yarcento, diversa tribui (Ewe, Mina, Guin) arivis en la regiono, ed okupis precipue la litoro. Dum la sequanta du yarcenti, la regiono di Togo divenis importanta centro di inkurso por Europani serchante sklavi. Litoro di la regiono divenis konocita kom Rivo di la Sklavi.

 
Germana Togolando, 1908.

En pakto signatita en l'urbeto Togoville sub rejio di Mlapa la 3ma, Germana imperio deklaris Togo sua protektorato. En 1905 Togo divenis Germana kolonio, kun nomo Togolando. Pos l'unesma mondomilito, Unionita Rejio e Francia dividis lua teritorio. En 1957 civitani de Britaniana Togolando votis por unionar kun Ora Rivo, nune Ghana, dum ke Franca Togolando divenis autonoma republiko unionita a Francia.

Franca Togolando divenis nedependanta ye la 27ma di aprilo 1960, ed adoptis la nomo Togo. Sylvanus Olympio, lua unesma prezidanto, asasinesis dal militisti ye la 13ma di januaro 1963. Emmanuel Bodjollé asumis la povo, e du dii pose ilu transferis povo a Nicolas Grunitzky. Grunitzky guvernis til la 13ma di januaro 1967, kande stato-stroko sensanga, komandita da Gnassingbé Eyadéma, revokis lu.

La diktatoreso di Gnassingbé Eyadéma, la maxim longa de Afrika, duris dum 38 yari, til lua morto ye la 5ma di februaro 2005. Pos lua morto, lua filiulo ed ex-ministro por publika verki, mineyi e telekomuniki Faure Gnassingbé indikesis dal militisti por la prezidanteso. Poka nacioni agnoskis la guvernerio, e Faure Gnassingbé renuncis ye la 25ma di februaro, pos aceptar elekti qui eventis en aprilo sam yaro. Segun l'oficala rezulti, Gnassingbé vinkis l'elekti kun plu kam 60% de omna voti, ma lua opozanto Emmanuel Bob-Akitani deklaris su gananto kun 70% de omna voti, e denuncis fraudo. L'agitesi pos l'elekto produktis 100 morti.

PolitikoRedaktar

 
La Nacional Asemblitaro di Togo (dextre).
 
La prezidanto Faure Essozimna Gnassingbé dum vizito ad Usa, 2014.

Togo esas prezidantala republiko. La chefo di stato e chefo di guvernerio esas la prezidanto. Pos 2005 esas Faure Essozimna Gnassingbé, qua rielektesis en 2010. La chefa ministro nur esas la chefo dil ministraro, e nune esas Komi Sélom Klassou.

La parlamento havas unika chambro, la Nacional Asemblitaro (Assemblée Nationale), kun 81 membri, qui elektesas dal populo por 5-yara mandato. L'unika partiso esas la Uniono por la Republiko (Union pour la République, UNIR), qua sucedis l'anke unika partiso "Asemblajo dil Populo di Togo" (Rassemblement du Peuple Togolais, RPT) en 2012.

La judiciala povo influesis da Franca sistemo: la maxim alta korti esas la supra korto e la rekursala korto.

La nuna konstituco adoptesis ye la 27ma di septembro 1992 e revizesis en 2002.

GeografioRedaktar

 
Mapo di Togo.

En la centro di lando predominacas kolini. En sudo, existas platajo e plana sulo kun laguni e marshi. La maxim alta monto di lando eas Monto Agou, kun 986 metri di altitudo.

En nordo di lando, precipua vejetantaro esas savano. En sud-westo existas tropikala foresti. La rapida kresko dil habitantaro efektigas la destruktado di foresti. La kultivebla tereni reprezentas cirkume 32% de omna surfaco di lando.

La klimato dominacanta esas la tropikala, kun karakteri di savano an la nordo di la lando, e kun du pluvoza sezoni an la sudo: l'unesma eventas de aprilo til julio, e la duesma de oktobro til novembro. La yarala pluvozeso ne esas intensa.

EkonomioRedaktar

 
Mineyo di fosfato en Togo.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Togo

Preske 65% de la habitantaro praktikas agrokultivo nur por vivo-moyeni, e lando bezonas importacar multa nutrivi. Togo exportacas precipue fosfato (un ek la precipua mondala exportaceri di fosfato), kakao e kafeo. Ol esas un ek la maxim povra landi del mondo.

DemografioRedaktar

 
Demografio di Togo, de 1961 til 2003.
 
Togoana mulieri en Sokodé.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Togo havis 8 176 449 habitanti.[1] La maxim multa (99%) esas Afrikani - entote 37 tribui, di qui la maxim granda esas Ewe, Mina, e Kabre. Europani e Siriani-Libanani esas 1%.[1] En 2018, 41,7% de la habitantaro rezidis en urbi.[1] La mezavalora viv-esperajo esis 65,8 yari la sam yaro.[1]

L'eduko puerala esas obligema dum 6 yari.[2] En 2015, 63,7% de la habitantaro savis lektar ed skribar, esanta 77,3% ek la viri, e 51,2% ek la mulieri.[1]

L'oficala linguo di la lando esas Franca. La lingui Ewe e Mina esas la maxim parolata en sudo, kontre ke Kabye (o Kabiye) e Dagomba esas la du lingui maxim parolata en nordo.[1]

La tradicionala religii praktikesas da 51% ek la habitantaro. Kristani esas 29%, e Mohamedani esas 20%.[1]

La maxim granda urbo esas Lome. Altra importanta urbi esas Sokodé e Kara.

KulturoRedaktar

La kulturo di Togo influesas da lua etniala grupi, note l'Ewe, Mina, Tem, Tchamba e Kabre, exemple la famoza statueti dil populo Ewe pri lia ibeji (adorata dei), e la "mariajita skulturi" de la habitanti di Kloto, en qua du ligna imaji unionesas per ligna ringo, omni skultita en la sama ligna trancho.

ReferiRedaktar