Apertar la precipua menuo
Senegal
République du Sénégal
Flag of Senegal.svg Coat of arms of Senegal.svg
Standardo di Senegal Blazono di Senegal
Nacionala himno:
Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons
LocationSenegal.svg
Urbi:
Chefurbo: Dakar
· Habitanti: 1 030 594 (2005)
Precipua urbo: Dakar
Lingui:
Oficala lingui: Franca
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Macky Sall
Surfaco: (87ma granda)
· Totala: 196 723 km²
· Aquo: 2,1 %
Habitanti: (72ma granda)
· Totala: 15 020 945[1] (2018)
· Denseso di habitantaro: 65,3 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Franko CFA di Westal Afrika
Veho-latero: dextre
ISO: SN
SEN
686
Reto-domeno: .sn*
Precipua religio: islamo 95,4%, Kristanismo 4,2%, Animismo 0,4% (2010-2011)[1]
Oficala retosituo: http://www.gouv.sn


Senegal esas lando jacanta an westal Afrika. Lu havas kom vicini Mauritania norde, Mali este, e Guinea e Guinea Bisau sude. Weste jacas Atlantiko. Gambia formacas virtual inkluzajo en Senegal, penetrante plu kam 300 km interne.

Bazala fakti pri Senegal.

HistorioRedaktar

 Precipua artiklo: Historio di Senegal

La regiono di nuna Senegal konocesis kom Supra Guinea dal Europana komercisti. Pro ne existar skribita historio pri l'epoko ante l'arivo dil Europani, la historio di la regiono esas konocata precipue per arkeologiala exkavuri, e per relati skribita en Araba linguo. Ta fonti indikas ke Senegal komence populizesis de nordo e de esto til sudo e westo, tra diversa migradi di la populi Wolof, Fulani e Serer. Parto de lua teritorio ank apartenis al imperio Ghana e pose al imperio Mali.

 
Komercisti di sklavi en l'insulo Gorée.

Diversa Europana nacioni, exemple Portugal, Nederlando ed Anglia, konkurencis por komercar en la regiono til 1677, kande Francia okupis importanta punto por komercar sklavi, l'insulo Gorée, proxim la nuna Dakar. Francia komencis explorar l'internajo di nuna Senegalana teritorio erste dum la yari 1850ma.

En 1959 Senegal e Franca Sudan unionesis por formacar la Federuro Mali, qua nedependanteskis de Francia ye la 20ma di junio 1960. Pro interna desfacilesi, la Federuro ruptis, e Senegal nedependanteskis ye la 20ma di agosto 1960. Léopold Sédar Senghor divenis l’unesma prezidanto di la lando en septembro sam yaro. Senghor e la chefministro Mamadou Dia guvernis per parlamentala sistemo.

Senegal unionis kun Gambia dum kurta periodo, de la 1ma di februaro 1982 til 1989, e li formacis la Kunfederuro di Senegambia.

Abdou Diouf esis prezidanto di la lando de 1981 til 2000. Il stimulis larja politikala partopreno, diminutis guvernal interveno en l'ekonomio ed expansis diplomacala relati kun altra landi, nome altra developanta landi. En 1999, Diouf vinkesis dal chefo dil opozantaro, Abdoulaye Wade, per elekti judikata kom libera e yusta. Duesmafoye la transito dil povo esis pacoza en la lando. En 2004 la prezidanto Wade anuncis ke ilu signatus paco-pakto kun la movado pri libereso di Casamance, regiono sude de la lando. Tamen, ta pakto ne signatesis til nun.

PolitikoRedaktar

 
Prezidantala palaco en Dakar.

Senegal esas prezidantala republiko. La chefo di stato e chefo di guvernerio esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5-yara periodo (antee, lu elektesis por 7 yari). L'exekutiva povo koncentresas en la figuro dil prezidanto. La nuna konstituco adoptesis en 2001, pos referendumo. Til la 14ma di mayo 2019, la chefministro esis chefo di guvernerio.

Pos 2012, la legifala povo konsistas ek parlamento kun unika chambro kun 165 membri, qui elektesas dal populo por 5 yari. Ante, la parlamento konsistis ek du chambri: la chambro di deputati havis 120 membri, e la senato havis 100 membri. Existas plua kam 80 politikala partisi en Senegal.

La maxim alta korti dil judiciala povo esas la Korto Komercala e la Korto di Kasaco. La membri di la Korto di Kasaco indikesas dal prezidanto.

GeografioRedaktar

 
Senegal.
 
Peizajo di Casamance.

Senegal esas lando en westal Afrika sude del fluvio Senegal. Ol esas poke min vasta kam Sudal Dakota.[1]

La precipua peizajo di Senegal esas la basa tereni di Sahel, kun kolineti sude de la lando. Ibe jacas la maxim alta monto di la lando, kun 584 metri di altitudo. La precipua fluvii esas Senegal, Gambia e Casamance.

La klimato di la lando esas tropikala, kun du sezoni: sika, de decembro til aprilo, e pluvoza de junio til oktobro. En Casamance la klimato esas plu pluvoza kam l'altra regioni di Senegal. Ibe, la pluvo-quanto superiras 1200 mm, e la dominacanta klimato esas tropikala di savano.

EkonomioRedaktar

 Precipua artiklo: Ekonomio di Senegal

La precipua fonti di revenuo esas fisho, fosfato, arakido, e turismo. La precipua industrii esas: alimenti, produktado di minerali, cemento, kemiala dungo, kemiala produkti, texuri, rafinado di petrolo, e turismo.

DemografioRedaktar

 
Demografiala piramido di Senegal en 2016
 
Mulieri del etnio Wolof.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Senegal havis 15 020 945 habitanti. Segun etnio, esis 37,1% esas Wolof, 26,2% esas Pular, e 17% esas Serenka. Altra etnii esas Mandinka (5,6%), Jola (4,5%), e Soninke (1,4%). Altri, inkluzite Europani e decendanti di Libanani esas 8,3%.[1]

La linguo oficala esas la Franca. Altra lingui parolata esas Wolof, Jola e Mandika.[1]

La maxim praktikata religio esas islamo: 95,9% de la habitantaro apartenas ad un ek la 4 precipua fratesi Mohamedana. Kristani esas 4,1%, precipue katoliki.[1]

KulturoRedaktar

Pro lua vasta litoro che Atlantiko, fisho esas importanta nutrivo. Hano, mutonokarno, pizi, ovi e karno ank uzesas en la koquarto Senegalana, ma ne porko, pro la granda habitantaro Mohamedana. Kuskuzo, blanka rizo, patato, lensi, blanka fazoli e multa legumi ank uzesas. Deseri esas multe richa e havas Franca influi.

Senegal konocesas pro lua muzikala tradiciono, e la danso mbalax, qua originis de tradicioni Serer, populareskis pro artisti quale Youssou N'Dour, Omar Pene, ed altri. Youssou N'Dour mixis Kubana muziko kun Afrikana influi. Altra importanta artisti e grupi esas Ismaël Lô, Cheikh Lô, Touré Kunda ed Orchestra Baobab. Dum la yari 1990ma, hip hop kantata en Wolof, Franca ed Angla populareskis, nome la bando Positive Black Soul.

Pri sporti, la maxim populara esas lukto e futbalo. Senegal unesmafoye partoprenis la Mondala Kupo di Futbalo en 2018, an la sama grupo kam Japonia, Kolumbia e Polonia.

ReferiRedaktar