Demokratial Republiko Kongo

Demokratial Republiko Kongo
République Démocratique du Congo
Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg
Standardo di Demokratial Republiko Kongo Blazono di Demokratial Republiko Kongo
Nacionala himno:
Debout Congolais
Democratic Republic of the Congo (orthographic projection).svg
Urbi:
Chefurbo: Kinshasa
· Habitanti: 10 076 099 (2009)
Precipua urbo: Kinshasa
Lingui:
Oficala lingui: Franca
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Félix Tshisekedi
· Chefministro: Jean-Michel Sama Lukonde
Surfaco: (12ma maxim granda)
· Totala: 2 345 409 km²
· Aquo: 4,3 %
Habitanti: (19ma maxim granda)
· Totala: 78 736 153[1] (2016)
· Denseso di habitantaro: 34,83 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Franko di Demokratial Republiko Kongo
Veho-latero: dextre
ISO: CD
COD
180
Reto-domeno: .cd*


Demokratial Republiko Kongo (ex-Zaire) esas lando en central Afrika, inter la Republiko Kongo, Gabon, Centrafrika, Sudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzania, Zambia ed Angola (enklavo Kabinda) che l' Atlantiko.

Bazala fakti pri Demokratial Republiko Kongo.

HistorioRedaktar

 Precipua artiklo: Historio dil Demokratial Republiko Kongo
 
Léopoldville en 1884.

Europana koloniigo komencis kande Henry Morton Stanley exploris la regiono sub impero dal rejulo Leopold la 2ma di Belgia. Leopold la 2ma aquiris yuri pri la teritorio en 1885, dum la Konfero di Berlin. La teritorio divenis lua privata proprieto, sub la nomo Libera Stato Kongo. Ilu komencis enplantacar ferovoyo de la litoro til Léopoldville, la nuna Kinshasa.

Dum l'Unesma mondomilito, Kongani luktis kontre Germani en Kamerun ed en Tanganyika. Kom rekompenso, Belgia recevis l'administro di Germana teritorii di Ruanda-Urundi. Pos la milito, Belgi komencis explorar kupro e kobalto en Kongo. Mili di laboristi transferesis de l'internajo dil teritorio a Katanga, sude, por explotar la jaceyi di kupro.

Kande nacional-socialista Germania okupis Belgia en 1940, la regiono deklaris su leala a Belga guvernerio exilita en London. Pos ke Japoniani okupis Malaizia, Kongo divenis granda exportacero di kauchuko. Belga Kongo anke divenis exportacero di uranio por Usa.

Pos la milito, Belgia lansis ambicioza dek-yara projeto por developar Belga Kongo ekonomiale e sociale. Erste en 1953, Kongani darfis komprar e vendar proprieti en propra nomo.

En mayo 1960 nacionalista grupo Mouvement National Congolais, komandita da Patrice Lumumba, vinkis parlamental elekti, e Lumumba divenis chefministro. La parlamento elektis Joseph Kasa Vubu kom prezidanto. Demokratial Republiko Kongo nedependanteskis de Belgia ye la 30ma di junio 1960.

Balde pos nedependanteskar, komencis interna milito kun skopo obtenar nedependo por la regioni Katanga e Kasai-Sudo, este de la lando. Moise Tshombé esis chefo di nedependo-movado en Katanga.[2] L'interna milito duras til nun, kun mili di morti.

Ye la 17ma di januaro 1961 Katangana trupi e Belga parashutisti, suportita financale da Usa e Belgia, qui deziris explotar la jaceyi kupro e diamanto de Katanga e Kasai-Sudo, kidnapis e mortigis Patrice Lumumba. Malgre la politikala kaozo, Evariste Kimba formacis guvernerio.

Pos 5-yara nestabileso, Joseph-Désiré Mobutu kaptis la povo en 1965, per stato-stroko. Dum la yari 1970a e 1980a, Mobuto vizitis Usa plurafoye e havis suporto politikala e militala de Usa, pro lua odio a komunismo. Ye la 1ma di januaro 1966 ilu rinomizis Léopoldville kom Kinshasa ed, en 1971 ilu rinomizis la lando kom Zaire. Mobutu instalis diktatoreso e kleptokratio* til 1997, kande ilu revokesis de la povo. Pos ke Mobutu fugis, la lando rinomizesis Demokratial Republiko Kongo, nam la nomo Zaire portis granda konekti kun Mobutu.

Cirkume 1996, la konflikto inter la populi Hutu e Tutsi en Ruanda e Burundi atingis Zaire, nam le Hutu fugis vers la lando. Le tutsi formacis milici por kombatar le Hutu e helpar la revoko di Mobutu. Kande Mobutu revokesis, Laurent Kabila gratulis la trupi stranjera pro lia helpo, e demandis ke li retroiris a lia landi. Kabila timis l'expanso di etniala konflikto a la lando.

Kabila esis marxista, tamen lua ekonomiala politiko mixis kapitalismo e kolektivismo. En 1998, Uganda e Ruanda, qui antee helpis lu, divenis lua enemiki, e suportis nova revolto dal partiso Rassemblement Congolais pour la Démocratie - RCD ("Kongana asemblo por la demokratio"). Konseque, to efektigis la Duesma milito di Kongo. Cafoye, Kabila helpesis da Zimbabwe, Namibia ed Angola, ed en 1999 ilu domtis la situaciono sude e weste de la lando.

PolitikoRedaktar

 
Prezidanto Félix Tshisekedi.
 
Senatani de la Demokratial Republko Kongo.

Demokratial Republiko Kongo esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas por 5-yara periodo e povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo. Nun esas Félix Tshisekedi. La chefo di guvernerio esas la chefministro, nun Jean-Michel Sama Lukonde.

La legifala povo konsistas ek duchambra parlamento. La Senato, kun 108 membri, esas l'alta chambro, kontre ke l'Assemblée nationale, kun 500 membri, esas la basa chambro.

Segun la nuna konstituco, aprobita en 2006, la judiciala povo exercesas dal Supera Korto, da Apelo-korti, da lokala tribunali, ed anke dal statala advokati.

GeografioRedaktar

 
Mapo di la Demokratial Republiko Kongo.

La dominacanta klimato di la Demokratial Republiko Kongo esas Equatorala, kun intensa pluvi (plu kam 2 000 mm omnayare). Lua Equatorala foresto esas la duesma maxim granda de la mondo, dop l'Amazoniana.

La precipua fluvio di la lando esas fluvio Kongo.

 
Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

EkonomioRedaktar

 Precipua artiklo: Ekonomio di la Demokratial Republiko Kongo

DemografioRedaktar

 
Precipua Bantua lingui en la D R Kongo.
 
Festivalo Amani, en Goma.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Demokratial Republiko Kongo havis 85 281 024 habitanti. Cirkume 45% de la habitantaro apartenas a 4 precipua etnii - Mongo, Luba, Kongo e Mangbetu-Azande. Existas plu kam 200 etniala grupi en la lando, di qui la maxim multa esas bantui.[3]

L'oficala linguo di la lando esas Franca. La linguo Lingala esas lingua franca uzata en komercal aferi. Altra lingui esas Kingwana (dialekto de Swahilia), Kikongo e Tshiluba.[3] Cirkume 242 lingui parolesas en la Demokratial Republiko Kongo, di qui 4 judikesas kom nacionala lingui: Kituba, Lingala, Tshiluba e Swahilia.

La religio kun maxim granda nombro di adepti esas katolikismo, por 50% de la habitantaro. Protestanti esas 20%, Mohamedani esas 10%, altra religii (inkluzite sinkretismi religiala) esas 10%.[3]

La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Kinshasa. Altra importanta urbi esas Lubumbashi, Mbuji-Mayi e Kisangani.

KulturoRedaktar

La diverseso kulturala di la Demokratial Republiko Kongo rezultas de lua centi di etniala grupi qui habitas de l'estuario dil fluvio Kongo weste til la foresti e la savani centre e la dense populizita montari este. Malgre la kolonialismo dum la 19ma yarcento, la lukti pri nedependantesko, la rejimo di Mobutu Sese-Seko e l'interna militi, l'anciena mori e kustumi duris existar. La maxim multa habitanti habitas ruri. Cirkume 30% habitas urbi, e recevas westala influi.

La muziko di la lando influesis da Kubana rumba e merengue, do naskis soukous. Kelk Afrikana bandi kantas en Lingala, un ek la maxim parolata lingui de la lando. Papa Wemba esis un ek la precipua kantisti de soukous en la D R Kongo.

ReferiRedaktar

Commons havas kontenajo relatante a:


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Eswatini | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Nesuverena teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Ocidental Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependo ne agnoskata
Somalilando | Puntlando