Apertar la precipua menuo
Suisia
Confédération suisse
Confederazione Svizzera
Schweizerische Eidgenossenschaft
Confederaziun svizra
Flag of Switzerland (Pantone).svg Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg
Standardo di Suisia Blazono di Suisia
Nacionala himno:
Cantique suisse / Schweizerpsalm / Psalm svizzer / Salmo Svizzero
Europe location CH.png
Urbi:
Chefurbo: Bern
· Habitanti: 123 466 (2009)
Precipua urbo: Zürich
Lingui:
Oficala lingui: Franca, Germana, Italiana, Romansh
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Ueli Maurer
· Federala kancelero: Walter Thurnherr
Surfaco: (133ma granda)
· Totala: 41 285 km²
· Aquo: 4,2 %
Habitanti: (98ma granda)
· Totala: 8 508 898[1] (2018)
· Denseso di habitantaro: 206 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Franko Suisa
Veho-latero: dextre
ISO: CH
CHE
756
Reto-domeno: .ch*, .swiss*
Precipua religio: kristanismo, 88,4%
Oficala retosituo: https://www.admin.ch


La Kunfederuro Suisa, kurte Suisia, esas lando jacanta an central Europa. Lu havas kom vicini Germania norde, Liechtenstein ed Austria este, Italia sude, e Francia weste.

La nomo "Suisia" originis de Franca vorto Suisse, en uzajo dum 16ma yarcento.

Bazala fakti pri Suisia.

Indexo

HistorioRedaktar

 
Romana teatro en Augusta Raurica.
 Precipua artiklo: Historio di Suisia

La maxim anciena agrokultivala kolonieti en la regiono di nuna Suisia dateskas de 5 300 yari aK. La maxim anciena konocata tribui qua habitis la regiono esas la populi di Hallstatt e La Tène (la kulturi Hallstatt e La Tène) qua developis su cirkume 450 aK. En 58 aK Romana generalo Iulius Caesar vinkis Helvetii en la batalio di Bibracte[2]. En 15 aK Tiberius konquestis l'Alpi, qua divenis parto di Romana imperio.

Dum la komenco di Mezepoko parto di nuna Suisia apartenis a Burgundia. L'Alamani establisis su en Suisa platajo dum la 5ma yarcento. De la 6ma til 8ma yarcento la regiono esis parto di la rejio di Franki, ma kun la morto di Karolus la Granda e pos la kontrato di Verdun en 843, la regiono esis dividita.

Per la Federala Charto di 1291 tri komoni, Uri, Schwyz ed Unterwalden unionis su en federo konocita kom Anciena Kunfederuro Suisa. Suisia divenis federala stato en 1848.

PolitikoRedaktar

La konstituco di 1848 esas la legala fundamento di la federuro Suisa, e la 3ma maxim anciena konstituco del mondo en uzo, pos l'Usana e la Norvegiana. Nova konstituco adoptesis en 1999, ma ol ne modifikis multe la strukturo federala. La Federala Konsilistaro formacas la federala guverno. Ol konsistas ek 7 membri, qui elektas omnayare un ek li por esar la prezidanto di la lando.

Politikala subdividuroRedaktar

 Precipua artiklo: Listo pri kantoni di Suisia

GeografioRedaktar

Suisia havas teritorii en la nordo ed en la sudo di Alpi. La lando povas dividesar en tri geografiala regioni: l'Alpi sude, la Suisa platajo centre, e la monti Jura norde. La sudo di la lando esas min populizita kam la nordo. La monto Monte Rosa (anke nomizita monto Dufour), kun 4.634 metri di altitudo, esas lua maxim alta punto.

La centro di la lando havas multa boski e lagi. La precipua fluvii di la lando esas Rheno, Rodano (Rhône), Inn, Aar e Tesino (ta lasta debushas an la fluvio Po, en Italia).

EkonomioRedaktar

 Precipua artiklo: Ekonomio di Suisia

DemografioRedaktar

 
Linguala arei di Suisia.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2017, Suisia havis 8 236 303 habitanti. La maxim multa (65%) esas personi de etnio Germana. Franci esas 18%, Italiani esas 10%, e 6% apartenas ad altra etnii.[3]

L'oficala linguo di la lando esas Germana (varietato Suisa), parolata da 63% de la habitantaro. Altra lingui oficala esas la Franca, Italiana e la Romansh, parolata da 22,7%, 8,1% e 0,5% de la habitanti, rispektive.[3]

La religio kun maxim granda nombro di adepti esas katolikismo: 37,3% de la habitantaro. Protestanti esas 24,9%, altra kristani 5,8%, Mohamedani 5,1%, altri 1,4%, Judi 0,2%, nula 23,9%, e1,3% ne mencionis, segun statistiki de 2015.[3]

La maxim granda urbo di la lando esas Zürich, kun 365 098 habitanti en 2009. Altra importanta urbi esas Genève, Basel (Germane:Basel, Fr.:Bâle), Lausanne e la chef-urbo Bern.

KulturoRedaktar

Tri ek la precipua lingui Europana parolesas en Suisia, e lua kulturo esas ligata a la kulturo di lua vicini. La linguo Romansh existas nur en l'alta vali dil fluvii Rheno ed Inn, ed esforcas por mantenar lua rara linguistikala tradiciono.

Kande la kunfederuro kreesis en 1291, ol konsistis preske komplete ek regioni ube la Germana parolesas, do la maxim anciena exempleri pri Suisa literaturo skribesis en la Germana. Dum la 18ma yarcento, Franca linguo divenis l'eleganta linguo en Bern ed en altra regioni ube l'influo de Franca kulturo ja esis plu forta. Inter la klasik autori Suisa esas Jeremias Gotthelf (1797–1854) e Gottfried Keller (1819–1890).

Cetera aferiRedaktar

Sub la frontiero kun Francia apud Genève esas acelerilo di partikuli por la nomizita ATLAS experimento, qua permisas studiar subatomala partikuli.

ReferiRedaktar

  1. (20ma di septembro 2018) Bevölkerungsbestand am Ende des 2. Quartals 2018. Swiss Federal Statistical Office (FSO), Swiss Confederation.
  2. History swissworld.org
  3. 3,0 3,1 3,2 Europe::Switzerland - The World Factbook (en Angla). URL vidita ye la 17ma di julio 2018.

Extera ligiliRedaktar