Aruba
Flag of Aruba.svg Coat of arms of Aruba.svg
Chefurbo Oranjestad
Aruba in its region.svg
Oficala linguo Nederlandana, Papiamento
Surfaco 193 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
116 576 (2019)
624 hab./km²
Guberniestro Alfonso Boekhoudt
Horala zono UTC-4:00
TNP (yaro) US$ 3,4 miliardi (2019)
Reto https://www.government.aw/

Aruba esas insulo en Karibia e parto ek la rejio Nederlando. Ol distas 29 km norte de Venezuelana teritorio.

Bazala fakti pri Aruba.

HistorioRedaktar

Aruba habitesas de adminime 2000 aK.[1] La maxim anciena habitanti konocata esis aborijeni Arawak Caquetío, qui migris de Sud-Amerika cirkume la yaro 1000.

L'unesma Europani qui vidis l'insulo esis Amerigo Vespucci ed Alonso de Ojeda, qui postulis ol en la nomo dil Hispana imperio.[1] Amba viri deskriptis Aruba kom "insulo di giganti", pro la staturo dil indijeni Caquetío. Lia deskripto pri l'insulo stimulis lua posa koloniigo. En 1508, Alonso de Ojeda divenis l'unesma guberniestro dil insulo.

PolitikoRedaktar

Aruba esas konstitucanta monarkio del rejio Nederlando, kun interna autonomio, ecepte pri exteral aferi e defenso. La monarko Nederlandana nominas la guberniestro di Aruba por 6-yara mandato. La chefo di guvernerio esas la chefa ministro, nun Evelyn Wever-Croes.

Lua parlamento havas 1 chambro kun 21 membri. Lua membri elektesas direte dal populo por 4-yara mandato.

GeografioRedaktar

 
Mapo di Aruba.
 
Kaktusi che Nacionala parko Arikok.

La reliefo di Aruba esas plana, kun basa kolini e plaji kun plaji di blanka sablo weste e sude del insulo. Lua maxim alta punto esas monto Jamanota, kun 188 metri super la marala nivelo. Aruba distas 77 kilometri weste de Kuracao e 29 km norde de la rivo di Venezuela.

La dominacanta klimato di Aruba esas miarida e varma dum tota yaro. La mezavalora yarala temperaturo varias poke e moderesas pro la suflo dil alizei, esanta inter 26,7 °C e 29,2°C en Oranjestad. La vejetantaro esas adaptata a la skarsa pluvo-quanto, e konsistas ek kaktusi, espinoza arbusti e sempreverda planti. L'insulo ne havas fluvii o lagi importanta.

La pluvoza sezono iras de la duimo di septembro til la duimo di januaro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 470 milimetri en Oranjestad, ma povas esar infre 150 mm kande la klimato afektesas dal El Niño, o superirar 1000 mm kande La Niña afektas la klimato.

EkonomioRedaktar

 Precipua artiklo: Ekonomio di Aruba

DemografioRedaktar

 
Demografio di Aruba, 1961-2003

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2021, Aruba havis 120 917 habitanti.[2] La maxim multa (66%) esas Arubaani, segun statistiki por 2010. Kolumbiani esas 9,1%, Nederlandani esas 4,3%, Dominikani 4,1%, Venezuelani 3,2%, Kuracaoani 2,2%, Haitiani 1,5%, Surinameani 1,2%, Peruani 1,1%, Chiniani 1,1%, e 6,2% esas altra etnii.[2]

L'oficala linguo dil insulo esas Papiamento (69,4% parolas ol kom matrala linguo) e Nederlandana (6,1%). Hispana parolesas da 13,7%, Angla da 7,1%, Chiniana da 1,5¨%, altri da 1,7%, e 0,4% ne informis.[2]

Segun la sama statistiki, la religio kun la maxim granda nombro di adepti en Aruba esas katolikismo: 75,3% de la habitantaro. Protestanti esas 4,9% (to inkluzas Metodisti, Adventisti, Anglikani ed altri), testi di Jehova esas 1,7%, altra religii praktikesas da 12%, nula religio da 5,5%, e 0,5% ek la habitanti ne informis pri religio.[2]

KulturoRedaktar

ReferiRedaktar

  1. 1,0 1,1 Aruba History. URL vidita ye la 28ma di julio 2019.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Aruba - The World Factbook (Angla). CIA. URL vidita ye la 24ma di junio 2021.


Suverena stati e Nesuverena teritorii che Karibia
Antigua e Barbuda | Bahama | Barbados | Dominika | Dominikana Republiko | Grenada | Haiti | Jamaika | Kuba | Santa Kitts e Nevis | Santa Lucia | Santa Vincent e Grenadini | Trinidad e Tobago
Nesuverena teritorii: Anguila | Aruba | Virgin Insuli Britaniana | Guadelupa | Insuli Kaiman | Kuracao | Martinik | Montserrat | Navassa | Porto-Riko | Sant Maarten | Insuli Turks e Kaikos | Virgin Insuli Usana
Anciena Nederlandan Antili, nun parto de Nederlando: Bonaire | Saba | Sint Eustatius