Apertar la precipua menuo
Vilnius
Vilnius montage2.jpg
Kelk imaji pri Vilnius.
Flag of Vilnius.svg Coat of Arms of Vilnius, Lithuania.png
Standardo Blazono
Lando: Flag of Lithuania.svg Lituania
Informo:
Latitudo: 54°40'N
Longitudo: 25°19'E
Altitudo: 112 m
Surfaco: 401 km²
Habitanti: 542 664 (2015)
Denseso di habitantaro: 1,392 hab./km²
Horala zono: UTC+2
(UTC +3 dum somero)
Urbestro: Remigijus Šimašius
Mapo:
Mapo di Vilnius
Oficala retosituo:
www.vilnius.lt
Anciena e moderna edifici de Vilnius.

Vilnius esas chef-urbo e la maxim populoza urbo di Lituania, e la 2ma maxim populoza urbo de Baltiko. Ol havis 542 664 habitanti en 2015.

Vilnius koncentras la maxim importanta politikala institucuri de Lituania, esante lua ekonomikala e kulturala centro, ed un ek la maxim importanta kulturala centri de la regiono di Baltiko. Ante la duesma mondomilito ol havis un ek la maxim granda habitantaro di Judi de Europa, e havis la surnomo "Ierusalem de Lituania". Napoléon surnomizis ol "Ierusalem de Europa".[1]

Lua historiala centro deklaresis Patrimonio de la Homaro dal UNESKO en 1994. En 2009 ol esis la Kulturala Chef-urbo di Europa, kune Linz, en Austria.[2]

HistorioRedaktar

 
L'unesma esbosuro konocita pri Vilnius.

L'urbo mencionesis unesmafoye en 1323 kun la nomo Vilna, en letri sendita dal granda-duko Gediminas en ke ilu invitis Germani - inkluzite Judi Germana - a koloniigar ol, ed anke en letri a lora papo Ioannes la 22ma. Ca letri unesmafoye mencionis klare Vilnius kom chef-urbo dil granda-dukio. Segun legendo, Gediminas sonjis pri fera volfo ululanta che la somito di kolino, e konsultis pagana sacerdoto pri ta sonjo. La sacerdoto dicis ke la fera volfo reprezentis kastelo ed urbo qua Gediminas mustus krear en lua vicineso. La loko selektita por konstruktar Vilnius esis strategiala: apud du navigebla fluvii, e cirkondata per densa foresto. Lora dukio subisabis invadi ed ataki dal Germana kavalieri.

 
Palaco di la granda-duki di Lituania.

Vilnius esis la prosperoza chef-urbo dil Granda-Dukio di Lituania, e habiteyo dil granda-duko. Gediminas expansis la grandeso dil granda-dukio tra mariajo e tra strategiala federi: an lua zenito, ol inkluzis omna teritorii de la moderna Lituania, Bielorusia, Ukraina e Transdnistria, e parti de la moderna Polonia e Rusia. Tamen, lua nepotuli Vytautas la Granda e Jogaila (Władysław la 2ma Jagielo) luktis l'unu kontre l'altru en interna militi. Dum l'Interna Milito di Lituania (1389-1392) Vytautas siejis e rezigis l'urbo, probante arachar lua kontrolo de Jogaila. Pos serio di pakti dum la sequanta yari la konflikto finis, ed en 1569, tra la pakto konocita kom Uniono di Lublin, kreesis la federuro Polonia-Lituania. La chefi de ta federuro portis sive la titulo "granda-duko di Lituania", sive la titulo "rejo di Polonia", od amba. Ante, en 1387, Jogaila kom granda-duko di Lituania e rejulo di Polonia grantis la "yuri de Magdeburg" (autonomeso ekonomiala e politikala) a Vilnius.

Dum l'epoko di Polonia-Lituania, l'urbo juis expanso. Lua murego konstruktesis de 1503 til 1522, e havis non pordi e 3 turmi. Sigismundus la 2ma Augustus instalis lua korto ibe en 1544. L'universitato di Vilnius kreesis en 1579.

Dum l'unesma mondomilito, Vilnius e la cetera Lituania okupesis dal German armeo de 1915 til 1918.[3] L'akto di nedependesko di Lituania, qua deklaris la lando nedependanta de irga altra lando lansesis en Vilnius ye la 16ma di februaro 1918.[4] Pos la retreto Germana, l'urbo okupesis dum kurta tempo dal Polona armeo, qua ekpulsesis da Sovietiana trupi. Dum la Polona-Sovietiana milito l'urbo itere okupesis dal Poloni e pose itere okupesis dal Sovietiani. En 1920, pos la batalio di Warszawa, Sovietian armeo cedis l'urbo a Lituaniani, pos signata paco-pakto ye la 12ma di julio 1920.

GeografioRedaktar

 
Fluvio Neris e ponto Žirmūnai.
 
Vilnius dum la vintro.

La reliefo di Vilnius esas plana e cirkondata da verda kolini, en loko ube la rivero Vilnia debushas an la fluvio Neris. De la 402 km² dil urbo, verda arei okupas 68,8%, konstrukturi okupas 29,1% e 2,1% okupesis per aqui. L'urbo distas 312 km de Klaipėda, la precipua portuo di Lituania che Baltiko.

La klimato dil urbo esas humida kontinentala (Dfb segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 18,1°C, dum ke la temperaturo en januaro (vintro) esas -4,3°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 682,3 mm, e la maxim pluvoza monato esas julio, kun mezavalore 86,3 mm.

ReferiRedaktar

  1. Jonathan Steele (19ma di junio 2008) - In the Jerusalem of the North, the Jewish story is forgotten - . In the Jerusalem of the North, the Jewish story is forgotten. The Guardian
  2. Ex-Post Evaluation of 2009 European Capitals of Culture. ECOTEC Research and Consulting Ltd.
  3. Shablono:Cite webf
  4. (30ma di marto 2017) Lithuania finds lost declaration of independence. The Guardian.
Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kyiv · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb