Texas esas la duesma maxim vasta stato di Usa, dop Alaska, e la duesma maxim populoza, dop Kalifornia. Jacanta sude, apud la bayo di Mexikia e Mexikia, ol havas kom vicina stati Nova-Mexikia, Oklahoma, Arkansas e Louisiana.

State of Texas
Stato di Usa
Chefurbo Austin
757 688 habitanti (2007)[1]
Maxim granda urbo Houston
Oficala linguo Ne havas. La majoritato parolas
nur Angla.
Cirkume 29% parolas la Hispana[2]
Surfaco 695 241[3] km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
24 326 974[4] (2008)
30,75 hab./km²
Guberniestro Greg Abbott
Transformo en stato: 29ma di decembro 1845
Posto-kodexo abreviuro TX
Reto www.texas.gov

Historio

redaktar

Hispano Álvar Núñez Cabeza de Vaca naufrajis en la litoro di la nuna Texas en 1528. En 1821 la regiono divenis parto di Mexikia pos Mexikiana nedependo-milito, e formacis la stato Coahuila y Tejas.

Ye la 21ma di aprilo 1836 eventis la batalio di San Jacinto, en Texas. En ca batalio, Texsana armeo dil generalo Sam Houston, qua inkluzis multa volontarii de USA, vinkis Mexikiana armeo dil generalo Antonio López de Santa Anna. La batalio duris dum dek-e-ok minuti; 630 Mexikiana soldati mortis, kontre 9 morti de la Texasani.

Texas, olim parto di Mexikia, pose divenis su-guvernanta. La nedependo di la nova republiko ne agnoskesis da Mexikia. La precipua politikala afero en la republiko Texas esis kad ol devas esar parto di Usa, o ne. Fine, Texas divenis Usana stato ye la 29ma di decembro 1845.

Dum l'elekto di 1860, Texas itere subisis interna milito. Lor, negri reprezentis 30% ek la habitantaro, e la maxim multa esis sklavi. Kande Abraham Lincoln elektesis, Sudal Karolina separis su de la Uniono, e rapide 5 altra stati facis lo sama. Ye la 28ma di januaro 1861, komencis diskuto pri separar su de Usa, o ne, ed ye la 1ma di februaro sam yaro, per 166 voti kontre 8, Texas decidis separar su e membreskar Kunfederita Stati di Amerika. Tamen, cirkume 2000 Texasani, di qui multa enmigranti Germana, luktis alonge Unionisti.

Malgre distanta de la precipua bataliagri di Usana interna milito, Texas sendis multa soldati ed equipuri por kunfederita trupi. Tra la frontiero kun Mexikia facesis komerco, qua posibligis eskapar de la boikoto dal Uniono.

Politiko

redaktar

La konstituco di Texas adoptesis en 1876. La legifala povo dil stato havas du chambri: Chambro di Deputati, kun 150 membri, e la Senato dil stato, kun 31 membri, qui reprezentas 31 distrikti.

Texas havas 32 deputati e 2 senatani en Usana Kongreso.

Geografio

redaktar

La westala parto di Texas esas sika dezerto, kontre l'estala parto e la rivo posibligas agrokultivo.

La maxim alta monto di stato esas Monto Guadalupe, kun 2.667 metri di altitudo.

Ekonomio

redaktar

Dum la komenco di la 20ma yarcento trovesis petrolo en rivala areo. To stimulis l'expanso di industrii, qua divenis plu importanta en l'ekonomio dil stato kam agrokultivo. Nun, la maxim granda ekonomiala centri esas Austin (cirkume 1 350 000 habitanti), Dallas - Fort Worth (5.500.000 habitanti), Houston (500.000 habitanti) e San Antonio (1.800.000 habitanti).

Demografio

redaktar

De la 22 milion habitanti, 1% esas Indjeni, 1% Aziani, 12% Negra, e cirkume 32% havas Latin-Amerikana origino. Fakte la nombro di Latin-Amerikani esas multe granda, nam multa ek li ne havas dokumenti.

La 10 maxim granda urbi di Texas
(2011)
Imaji Rango Nomo Habitantaro
 
Houston
 
San Antonio
1ma Houston 2 303 482
2ma San Antonio 1 492 510
3ma Dallas 1 317 929
4ma Austin 947 890
5ma Fort Worth 854 113
6ma El Paso 683 080
7ma Arlington 392 772
8ma Corpus Christi 325 733
9ma Plano 286 057
10ma Laredo 257 156
Fonto: [5]

Kulturo

redaktar

Famoza rock-bando ZZ Top esas Texasana.

Cetera aferi

redaktar

Dum la 19ma yarcento policisti esis nemulta en Texas, ed omno havis la yuro pri defensar su per pafilo. Nun ca principo ordinare aceptesas en Usa. Cirkume 2 ek 3 krimini igesas per pafili en Texas.

  1. http://money.cnn.com/2009/07/01/news/economy/fastest_growing_cities/index.htm
  2. 2005 American Community Survey, as reported by the MLA Data Center
  3. Facts - Texas Almanac
  4. Population Estimatives 2000 to 2008 - US Census Bureau
  5. Texas (USA): State, Major Cities, Towns & Places - Publikigita da City Population. Dato di publikigo: 19ma di februaro 2011. URL vidita ye 28ma di mayo 2012. 


Stati di Usa

AlabamaAlaskaArizonaArkansasConnecticutDelawareFloridaGeorgiaHavayiIdahoIllinoisIndianaIowaKaliforniaKansasKentuckyKoloradoLouisianaMaineMarylandMassachusettsMichiganMinnesotaMississippiMissouriMontanaNebraskaNevadaNordal KarolinaNordal DakotaNova-HampshireNova-JerseyNova-MexikiaNova-YorkOhioOklahomaOregonPensilvaniaRhode IslandSudal KarolinaSudal DakotaTennesseeTexasUtahVermontVirginiaWashingtonWestal VirginiaWisconsinWyoming