Apertar la precipua menuo
München
Munchen collage.jpg
Kelk imaji pri München.
Vlag van Muenchen.jpg Muenchen Kleines Stadtwappen.svg
Standardo Blazono
Lando: Flag of Germany.svg Germania
Stato: Bavaria
Informo:
Latitudo: 48°09'0" N
Longitudo: 11°35'0" E
Altitudo: 519 m
Surfaco: 310,43 km²
Habitanti: 1 450 381 (2015)
Denseso di habitantaro: 4.700 hab./km²
Disto de Berlin: 584,5 km
Horala zono: UTC+1
(UTC+2 dum la somero)
Urbestro: Dieter Reiter
Mapo:
Mapo di München
Oficala retosituo:
http://www.muenchen.de
Katedralo di Nia Damo (Frauenkirche), en München.

München esas chef-urbo di Germana stato Bavaria. Segun statistiki de 2015, ol havis 1 450 381 habitanti. Lua tota surfaco esas 310,43 km². Ol esas la 3ma maxim populoza urbo di Germania, dop Berlin e Hamburg.

Ol distas 50 km norde del Alpi e 584,5 km sude de Berlin. München fondesis en 1158 e divenis urbo en 1175. Ol esas importanta centro ekonomiala, kulturala, e por cienco ed injeniorarto en Germania. Du importanta universitati, l'universitato Ludwig Maximilian (Universitato di München) e l'Universitato Teknikala di München, esas notora centri pri inquesti ciencala.

HistorioRedaktar

 
München en 1493.

München mencionesis unesmafoye en dokumento de la yaro 1158. Ca yaro, Heinrich der Löwe, duko de Saxonia e Bavaria, konstruktis ponto super la rivero Isar, proxim loko ube existis monakeyo Benediktina. Lua nomo originas de Munichen, vorto del Anciena Germana linguo signifikanta "de la monaki".

En 1506 ol divenis chef-urbo di tota Bavaria. L'arti e la politiko en la urbo influesis da la korto. Dum la 16ma yarcento, ol divenis centro por la Renesanco, ed anke por la Kontre-Reformo religiala. Dum la Triadek-yara milito ol divenis rezideyo di Maximilian la 1ma, duko de Bavaria.

Dum la duesma mondomilito, westala federiti bombardis l'urbo 71 foyi dum 5 yari. Pos ke Usa okupis la regiono en 1945, l'urbo rikonstruktesis komplete, e prezervesis la strukturo di stradi existanta ante la milito. En 1957, lua habitantaro superiris 1 milion personi.

En 1972, l'urbo gastigis l'Olimpiala Ludi.

GeografioRedaktar

 
Aeral imajo pri palaco Nymphenburg.

La reliefo di München esas plana, jacanta an la planaji de Supra Bavaria, cirkume 50 km norde de la norda bordo di Alpi, en altitudo di 520 metri. La riveri Isar e Würm trairas l'urbo.

La klimato dil urbo esas oceanala (Cfb segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger), kun kelka elementi de la klimato kontinentala humida (Dfb), nome varma someri e kolda vintri, ma sen nivo. La maxim kolda monato esas januaro, kun temperaturo mezavalora di 0,3°C. La maxim varma monato esas julio, kun mezavalora temperaturo di 19,4°C. La mezavalora yarala temperaturo esas 9,7°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 944mm. La maxim pluvoza monato esas julio (122 mm), kontre ke la maxim sika monato esas februaro (46 mm).

TransportoRedaktar

Multa Autobahnnen (chosei por rapida vehili) konvergas a München e ligas ol a Stuttgart (weste), Nürnberg, Frankfurt e Berlin (norde), Deggendorf e Passau (este), Salzburg ed Innsbruck (sud-este), Garmisch Partenkirchen (sude) e Lindau (sud-weste).

München havas 103,1 kilometri di metroo (U-Bahn di München), kun 9 linei e 96 stacioni. L'unesma lineo inauguresis en 1971. Ol anke havas 434 km di suburbala treni (S-Bahn), kun 8 linei e 150 stacioni. La sistemo S-Bahn establisesis en 1972.

KulturoRedaktar

 
La Festo di Oktobro (Oktoberfest) en München.

München esas famoza pro la "Festo di Oktobro" (Oktoberfest), qua eventas omnayare en septembro. L'Oktoberfest esas un ek la maxim konocita atraktivi dil urbo. Dum du semani, milioni di turisti de altra parti di Germania e de altra landi vizitas lua tendi di biro e ferio-loki.

SportoRedaktar

En la urbo eventis la Somerala Olimpiala Ludi en 1972. La maxim populara sporto-klubo esas la FC Bayern München, qua esas la maxim sucesoza futbalo-klubo di Germania.