Amazonas (Brazilia)

Amazonas
Bandeira do Amazonas.svg Brasão do Amazonas.svg
Chef-urbo Manaus
Brazil State Amazonas.svg
Surfaco 1 559 159 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
4 080 611 (2018)
2,62 hab./km²
Guberniestro Wilson Miranda Lima (PSD) (2019-2022)
Horala zono UTC-4
TNP (yaro) R$ 64.55 miliardi (2011)
Reto www.amazonas.am.gov.br

Amazonas esas un ek la 27 stati di Brazilia, e la maxim vasta de la lando. Jacanta en la Norda regiono, ol havas kom vicini Roraima nord-este, Pará este, Mato Grosso sud-este, Rondonia sude, Acre sud-weste, Peru weste, Kolumbia nord-weste, e Venezuela norde.

Bazala fakti pri Amazonas.

HistorioRedaktar

 
Hispana explorero Francisco de Orellana.

Segun la kontrato di Tordesillas, la regiono di nuna Amazonas apartenis a Hispania. Vicente Yáñez Pinzón deskovris la boko di Amazon en februaro 1500. En 1541 altra du Hispani, Gonzalo Pizarro e Francisco de Orellana departis de Quito, trairis l'Andi ed exploris la fluvio til Atlantiko. Dum la voyajo, qua duris til 1542, lia grupo atakesis da mulieri indijeni. La mito pri mulieri soldati expansis tra Europa, e la regiono recevis la nomo Amazonia memoriganta l'amazoni, mulieri soldati de Greka mitologio.

En 1750 kun la Kontrato di Madrid la nuna Amazonas cedesis a Portugal. En 1755, ol divenis parto de la kapitanio Rio Negro qua subordinesis a la provinco Grão Pará.

Kun la nedependo di Brazilia en 1822, la regiono divenis provinco de Braziliana imperio. Kande la republiko proklamesis en 1891, ol divenis stato. Dum la yari 1990ma, ol esis un ek la Braziliana stati kun la maxim granda kreski ekonomiala e populala. La habitantaro di Manaus kreskabas mezavalore 2,51% omnayare.

GeografioRedaktar

 
L'arkipelago Anavilhanas.

Granda parta dil teritorio dil stato kovresas dal equatorala e tropikala foresti, di qui plu kam 90% prezervesas. La klimato esas equatorala, kun intensa pluvi. L'Equatoro trairas la nordo dil stato.

La reliefo del stato esas plana - 85% de lua surfaco jacas infre 100 metri di altitudo. La maxima alta regioni jacas norde, proxim la frontieri kun Venezuela. Lua maxim alta monto esas Pico da Neblina, kun 2 995,3 metri di altitudo.

La precipua fluvio esas Amazon, la maxim longa fluvio del mondo, qua havas multa enfluanti, exemple Madeira e Negro, ed anke l'arkipelago Anavilhanas, prezervata per la nacionala parko samnoma.

EkonomioRedaktar

 
Kauchukofigiero proxim l'urbo Eirunepé.

La TNP di Amazonas esas la 15ma maxim granda de Brazilia. Manaus, la chef-urbo dil stato, koncentras 81.6% de lua tota ekonomial agadi. Segun la demografiala kontado di 2010, la laboro-povo dil stato esis 1 466 464 personi, di qui 1 323 402 havis ula laboro e 143 058 havis nula laboro.

Nune, l'industrio esas la precipua ekonomial agado por Amazonas, e reprezentis en 2004 69.9% de la TNP del stato,[1] quankam ol koncentresas precipue en Manaus. En 1970 la industrio reprezentis nur 14.7% de la TNP, ed en 1980 to ja esis 32.7%. To montras la rapida expanso di industriala sektori dum recenta yari.

La sektoro di servadi esas la 2ma maxim granda del stato, e reprezentis cirkume 26,5% de lua TNP en 2004. L'agrokultivo, la pesko, l'extraktado di ligno e l'eduko di bestii reprezentis nur 3,6% de la TNP del stato en 2008.[1] Segun statistiki de IBGE, en 2011 la stato havis 1 439 597 bovi, 13 685 kavali, 81 851 bufali, 94 435 porki, e 4 076 184 hani.[2] Kauchuko, la maxim importanta produkto del stato dum la 19ma yarcento nur esas la 3ma maxim importanta agrokultivala produkturo, pos avokado e banano.

DemografioRedaktar

Segun la demografiala kontado di 2010 Amazonas havis entote 3 483 985 habitanti, di qui 78,4% o 2 755 490 personi, vivis en urbi. Esis 1 753 179 viri e 1 730 806 mulieri. Manaus, kun 1.9 milion habitanti, esis lua maxim granda urbo, e Parintins, kun plu kam 111 mil habitanti, esas la 2ma maxim granda.[3]

ReferiRedaktar

  1. 1,0 1,1 WebCite. Estados Brasileiros - Amazonas.
  2. Estados@ - IBGE (2011). Pecuária 2011 (Portugalana).
  3. (2012) Estimativas da população - 2012 (Portugalana). Estimativas de População. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE).