Apertar la precipua menuo
Rio de Janeiro
Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg Brasão do estado do Rio de Janeiro.svg
Chef-urbo Rio de Janeiro
Maxim granda urbo Rio de Janeiro
Brazil State RiodeJaneiro.svg
Surfaco 43 780,2 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
16 718 956 (2017)
381,88 hab./km²
Guberniestro Wilson José Witzel (PSC)[1]
(2019-2022)
Posto-kodal abreviuro RJ
Horala zono UTC-3
TNP (yaro) R$ 426.38 miliardi (2011)
Reto www.rj.gov.br

Rio de Janeiro esas Braziliana stato. Lu havas kom vicini Espírito Santo norde, Minas Gerais weste e Sao Paulo sud-weste. Este e sude jacas l'Oceano Atlantiko. Ol havas kom chef-urbo l'urbo samnoma, qua esas notora turistala loko en la mondo. La stato subdividesas en 92 urbi.

Bazala fakti pri Rio de Janeiro.

HistorioRedaktar

Amerikala kontinento ja habitesis ante 10.000 aK. Cirkume la yaro 1000, indijena populi de etnio Tupi qui habitis Amazonana regiono, invadis la litoro di la nuna stato Rio de Janeiro, ecepte l'estuario dil fluvio Paraíba do Sul.

Pos la deskovro di Brazilia, la regiono di nuna stato di Rio de Janeiro dividesis inter la kapitanii São Vicente e São Tomé. De 1555 til 1567, la regiono atakesis dal Franci, qui intencis instalar kolonio en Brazilia nomizita France Antarctique. Por defensar la regiono kontre Franci, l'urbo Rio de Janeiro fondesis ye la 1ma di marto 1565 da Estácio de Sá.

 
Fuorto São Mateus, en Cabo Frio. Konstruktita dal Portugalani en 1618.

Dum la 17ma yarcento, edukado di bovaro e kultivo di sukrokano esis l'ekonomial agadi di la regiono. Pos Portugalani prenar itere la kontrolo di Angola de la manui di Nederlandani en 1648, sklavi adportesis a la regiono di Rio de Janeiro por augmentar la produktado di sukrokano. Portugalani konstruktis plura fuorti por protektar la regiono, exemple la fuorto São Mateus, en nuna Cabo Frio, konstruktita en 1618.

En 1710 Franci itere probis invadar Rio de Janeiro, per 6 navi qui portis 1.700 homi komandita da Jean-François Duclerc. Li probis invadar la bayo di Guanabara, ma lokala autoritati ja savis pri l'arivo di Franci, qui repulsesis per bombardi de la fortresi Santa Cruz da Barra e São João. Komence la Franci fugis vers l'insulo Ilha Grande, e pose probis invado per desembarko en Guaratiba e marcho til la centro dil urbo, ma repelesis per l'armizita habitanti qui mortigis 400 Franci. La sequanta yaro, ye la 12ma di decembro 1711, Franca korsaro René Duguay-Trouin[2] komandis 17 o 18 navi qui eniris la bayo di Guanabara sen subisar bombardo de la fortresi, pro la generala-guberniestro Francisco de Castro Morais recevir falsa informo, dicinta ke l'invado ne eventus. Pos konfrontar nur 3 personi, René Duguay-Trouin facile kaptis l'urbo, e nur liberigis ol pos pago di ransono: 610.000 moneti, 100 buxi di sukro e 200 bovi.

Dum la 17ma yarcento komencis l'exportaco di oro extraktita de mineyi an la nuna stato Minas Gerais, komence per la portuo di Parati, e pose per la portuo di Rio de Janeiro. Dum la 18ma yarcento l'exportaco di oro augmentis, ed en 1763 la chef-urbo di kolonio transferesis de Salvador al urbo Rio de Janeiro.

De 1763 til 1808, Rio de Janeiro anke esis sideyo dil Vice-Rejio di Brazilia. Kun l'arivo di Portugalana Rejala Familio en 1808, l'urbo recevis multa benefici, exemple hospitali, publikala agenterii, l'unesma Braziliana banko - Banco do Brasil - e l'unesma Braziliana jurnalo, Gazeta do Rio de Janeiro.

Por administrar Brazilia sen konfliktar kun administro di la provinco di Rio de Janeiro, en 1834 kreesis la Neutra Municipo Rio de Janeiro, qua konsistis dal nura urbo Rio de Janeiro. La chef-urbo di la provinco Rio de Janeiro transferesis a nuna urbo Niterói, lor nomizita Vila Real da Praia Grande. Kande la republiko proklamesis, la provinco Rio de Janeiro divenis la stato Rio de Janeiro.

La chef-urbo di Brazilia transferesis a Brasília ye la 21ma di aprilo 1960, e l'urbo di Rio de Janeiro divenis la stato Guanabara. Ye la 5ma di februaro 1966 la militala rejimo Braziliana kreis lego nomizita "Institucala Agado 3" (Ato Institucional nº 3, abreviita AI-3) qua establisis nedireta elekto por guberniestri di stato.[3] Pro to, nek la guberniestri di Rio de Janeiro, nek la guberniestri di Guanabara elektesis direte dal populo til 1982, kande eventis l'unesma elekti pos la revoko dil AI-3.

Ye la 15ma di marto 1975 la stati Guanabara e Rio de Janeiro kunfuzesis, e Guanabara desaparis kom stato. L'urbo Rio de Janeiro divenis chef-urbo di la nuna stato Rio de Janeiro. En 1983 asumis la povo l'unesma guberniestro elektita direte dal populo pos la revoko dil AI-3: Leonel Brizola.

GeografioRedaktar

 
Monto Dedo de Deus, en Teresópolis.

La stato havas 3 precipua geografiala regioni: la basa tereni kun altitudi infre 200 metri an la regiono Baixada Fluminense; la montoza regiono centre del stato, kun mezavalora altitudi super 200 metri e monti qui superiras 700 metri di altitudo an la montaro Serra dos Órgãos; e l'izolita monti proxim la litoro, exemple Corcovado e Sukra Pano. La maxim alta monto del stato esas Agulhas Negras, kun 2 791 metri sur la marala nivelo.[4]

L'originala vejetantaro dil stato konsistis ek foresti, manglieri, plajala vejetantaro qua transvivis en sabloza tereni an la litoro, e naturala pastureyi en montoza regioni supere 2.000 metri di altitudo. La foresti desaparis en multa regioni e remplasesis per plantacerii e per artificala pastureyi. Nune nur 1/10 del teritorio del stato kovresas per originala vejetantaro.

La fluvio Paraíba do Sul esas la precipua del stato. Ol naskas en Sao Paulo ed debushas an l'Atlantiko. An la litoro existas multa lagi, laguni e lagegi (exemple lagegi Feia, Araruama, Saquarema, edc.) qui originis de la klozado per sablo transportita per venti o per l'oceano di anciena bayi, dum mili di yari.

La klimato esas tropikalo an la litoro, e tropikalo di altitudo kun moderema temperaturi dum somero e kolda dum vintro en la regioni montoza.

EkonomioRedaktar

 
Plajo Azedinha, en Búzios.
 
Nova Friburgo, turistal urbo qua jacas 846 mt sur la marala nivelo.

L'ekonomio dil stato esas la 2ma maxim granda de Brazilia. Komerco e servadi esas lua precipua ekonomial agadi, e reprezentas 62.1% de lua TNP. En Rio de Janeiro jacas la sideyi di importanta telekomunikal entraprezi, exemple Tim, Oi, Telemar ed Embratel.

Turismo esas importanta ekonomial agado en la chef-urbo dil stato, en la montoza urbi Teresópolis, Petrópolis, Nova Friburgo ed Itatiaia, ed en la litorala urbi Parati, Angra dos Reis, Rio de Janeiro, Cabo Frio, Búzios, Arraial do Cabo. La Mondala Kupo di Futbalo di 2014 e l'Olimpiala Ludi di 2016 stimulis la konstrukto di nova hoteli e la modernigo dil existanta, e l'expanso e modernigo di la substrukturo di transporti di la chef-urbo dil stato.

Lua precipua industrii esas metalifado, stofi, robi, mashinifado, e konstruktado di navi. L'industrial agado esas importanta en l'urbi de la metropolala regiono di Rio de Janeiro, nome la regiono surnomizita Baixada Fluminense (Duque de Caxias, Nova Iguaçu, Queimados, ed altra urbi), ed en kelka urbi de la regiono nomizita Vale do Paraíba, to esas, la valo dil fluvio Paraíba do Sul (Volta Redonda, Resende, Porto Real). En Volta Redonda jacas la maxim anciena stalo-forjerio de Brazilia, qua duras esar importanta: Companhia Siderúrgica Nacional, fondita en 1943. La kompanio Volkswagen havas fabrikerio di kamioni en Resende e, pos 2014, anke Nissan havas fabrikerio di automobili an la sama urbo. En la vicina urbo Porto Real jacas Braziliana fabrikerio di automobili de Peugeot-Citroën.

Dum recenta yari l'industrio di petrolo e la produktado di petrolala platformi anke developesis multe. L'industrio reprezentas 37.5% de la TNP dil stato.

Fine, l'agrokultivo (precipue sukrokano) e l'edukado di bovaro esas importanta en urbi quale Campos dos Goitacases e Natividade. Ta sektoro reprezentas 0.4% de la TNP del stato.

DemografioRedaktar

Segun la demografiala kontado di 2010 la stato havis 15 180 636 habitanti, qui reprezentis 8.38% de tota habitantaro di Brazilia. Inter la demografiala kontadi di 2000 e di 2010 la habitantaro kreskis 11,13%[5] Rio das Ostras esis l'urbo qua kreskis plu rapide inter la du kontadi: de 36 419 habitanti en 2000 til 105 757 habitanti en 2010, kreskante 190,3% dum dek yari.[5]

La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Rio de Janeiro. Altra importanta urbi esas São Gonçalo, Duque de Caxias e Nova Iguaçu.


La maxim granda urbi di [[{{{lando}}}]] (2011) La maxim granda urbi di Rio de Janeiro (2011)
Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro
1ma Rio de Janeiro [[{{{provinco1}}}]] [[{{{regiono1}}}]] 6 355 949 11ma [[{{{nomo11}}}]] [[{{{provinco11}}}]] [[{{{regiono1}}}]] {{{hab11}}}
2ma São Gonçalo [[{{{provinco2}}}]] [[{{{regiono2}}}]] 1 008 064 12ma [[{{{nomo12}}}]] [[{{{provinco12}}}]] [[{{{regiono12}}}]] {{{hab12}}}
3ma Duque de Caxias [[{{{provinco3}}}]] [[{{{regiono3}}}]] 861 157 13ma [[{{{nomo13}}}]] [[{{{provinco13}}}]] [[{{{regiono13}}}]] {{{hab13}}}
4ma Nova Iguaçu [[{{{provinco4}}}]] [[{{{regiono4}}}]] 799 047 14ma [[{{{nomo14}}}]] [[{{{provinco14}}}]] [[{{{regiono14}}}]] {{{hab14}}}
5ma Niterói [[{{{provinco5}}}]] [[{{{regiono5}}}]] 489 720 15ma [[{{{nomo15}}}]] [[{{{provinco15}}}]] [[{{{regiono15}}}]] {{{hab15}}}
6ma Belford Roxo [[{{{provinco6}}}]] [[{{{regiono6}}}]] 472 008 16ma [[{{{nomo16}}}]] [[{{{provinco16}}}]] [[{{{regiono16}}}]] {{{hab16}}}
7ma Campos dos Goytacazes [[{{{provinco7}}}]] [[{{{regiono7}}}]] 468 086 17ma [[{{{nomo17}}}]] [[{{{provinco17}}}]] [[{{{regiono17}}}]] {{{hab17}}}
8ma São João de Meriti [[{{{provinco8}}}]] [[{{{regiono8}}}]] 459 379 18ma [[{{{nomo18}}}]] [[{{{provinco18}}}]] [[{{{regiono18}}}]] {{{hab18}}}
9ma Petrópolis [[{{{provinco9}}}]] [[{{{regiono9}}}]] 296 565 19ma [[{{{nomo19}}}]] [[{{{provinco19}}}]] [[{{{regiono19}}}]] {{{hab19}}}
10ma Volta Redonda [[{{{provinco10}}}]] [[{{{regiono10}}}]] 259 011 20ma [[{{{nomo20}}}]] [[{{{provinco20}}}]] [[{{{regiono20}}}]] {{{hab20}}}
 
Rio de Janeiro
 
São Gonçalo
[[Arkivo:{{{imajo3}}}|170px]]
Duque de Caxias
[[Arkivo:{{{imajo4}}}|170px]]
Nova Iguaçu
Fonto: IBGE[6]


ReferiRedaktar

  1. https://especiais.gazetadopovo.com.br/eleicoes/2018/candidatos/rj/governador/wilson-witzel/
  2. Duguay Trouin, Invasão Pirata do Rio em 1711. riodejaneiroaqui.com. URL vidita ye la 17ma di septembro 2016.
  3. AI-3 - Brasil Escola.
  4. Geografia do Rio de Janeiro (en Portugalana). InfoEscola. URL vidita ye la 17ma di septembro 2016.
  5. 5,0 5,1 Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) (2011). Censo 2010: população do Brasil é de 190.732.694 pessoas (en Portugalana). URL vidita ye la 25 di decembro 2012.
  6. (30ma di agosto 2011) ESTIMATIVAS DA POPULAÇÃO RESIDENTE NOS MUNICÍPIOS BRASILEIROS COM DATA DE REFERÊNCIA EM 1º DE JULHO DE 2011 (en Portugalana). (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 31ma di agosto 2011.