Porto Alegre

Porto Alegre
Montagem de porto alegre 2.jpg
Kelk imaji pri Porto Alegre.
Bandeira de Porto Alegre.svg Porto Alegre (RS) - Brasao.png
Standardo Blazono
Lando: Flag of Brazil.svg Brazilia
Stato: Rio Grande do Sul
Informo:
Latitudo: 30°01'58" S
Longitudo: 51°13'48" W
Altitudo: 10 m
Surfaco: 497 km²
Habitanti: 1 484 941 (2017)
Denseso di habitantaro: 2.989,72 hab./km²
Disto de Brasília: 2 121 km
Urbestro: Nelson Marchezan Jr. (PSDB)
Mapo:
Mapo di Porto Alegre

Porto Alegre esas chef-urbo di Braziliana stato Rio Grande do Sul. Segun statistiki de 2017, ol havis 1 484 981 habitanti. Lua tota surfaco esas 497 km². Lua metropolala regiono havas cirkume 4 276 475 habitanti,[1] esanta la 5ma maxim populoza metropolala regiono di Brazilia. Porto Alegre e lua metropolala regiono koncentras multa industrii, komerco e servadi.

L'urbo Porto Alegre.

En 2007 Porto Alegre deklaresis "urbo sen iliterateso" dal Ministerio pri Eduko Braziliana. Ta agnosko donesas al urbi ube plua kam 96% ek la habitantaro esas alfabetizata. Segun la demografiala kontado di 2000, nur 3,3% de la habitantaro ne savis lektar o skribar.[2] La du maxim bona universitati del urbo anke konsideresis en 2006 la du maxim bona universitati de la Suda Regiono di Brazilia: l'Universitato Federala di Rio Grande do Sul (Universidade Federal do Rio Grande do Sul - UFRGS) e la Pontifikala Universitato Katolika (Pontifícia Universidade Católica - PUC-RS).

HistorioRedaktar

 
L'anciena kirko di Santa Maria e la palaco dil guberniestro, ambe konstruktita c. 1770.

La regiono di Porto Alegre ja habitesis da indijena grupi de adminime 11.000 yari ante nun. Cirkume la yaro 1000, l'indijeni tapuia ekpulsesis de ibe dal indijeni de etnio Tupi, qui venis de Amazonia.

La regiono apartenis a Hispania segun la traktato di Tordesillas, de 1494. Tamen, kande la kroni Portugalana e Hispana unionesis, Portugalani e lia decendanti komencis explorar la regiono. Kande li arivis a la regiono, ol habitesis dal indijeni Karijo, qui sklavigesis dal kolonigiisti de Portugalana origino.

Pos la Traktato di Madrid de 1750, Portugal recevis definitive la regiono de Hispania. La rejulo Portugalana imperis la sendo di 4.000 familii de Acori a la regiono por koloniigar ol, ma fakte nur 1.000 pari sendesis. Porto Alegre fondesis ye la 26ma di marto 1772 da Acoriana kolonigiisti. En 1798 l'urbo havis 3.000 habitanti, ed en 1814 li ja esis 6.000.

Ye la 27ma di agosto 1808 Porto Alegre promocesis a "vilajo", ed en 1812 ol divenis chef-urbo di la kapitanio São Pedro do Rio Grande do Sul, pose transformita en la nuna stato Rio Grande do Sul kande la republiko prokamesis. Kun la kresko di vicina urbi, Porto Alegre balde divenis importanta komercala centro di la regiono.

 
Festo dum vizito dil imperiestro Pedro la 2ma di Brazilia

En 1822 Porto Alegre divenis urbo. Pose, komencis arivar l'unesma enmigranti Germana, qui instalis fabrikerii, restorerii e komerceyi. Pro la mala ekonomiala stando di la kapitanio e l'alta imposti, en 1835 komencis la milito di Farrapos kontre la centrala guvernerio imperiala di Brazilia. En 1836 l'imperiala trupi okupis Porto Alegre, qua pose asiejesis tri foyi, til 1838. Malgre la kresko dil habitantaro dum ta epoko, la surfaco dil urbo expansesis erste pos 1845, kande la milito finis, e la murego qua cirkondis ol demolisesis.[3] En 1861 inauguresis lua unesma teatro.

De 1865 til 1870 dum la milito di Paraguay, ol esis la maxim granda urbo Braziliana proxim la zoni di kombati. L'urbo recevis pekunio del guverno imperiala, instalesis telegrafo, e lua portuo e kazerni modernigesis. Du yari pos finir la milito, en 1872, inauguresis l'unesma linei di tramveturi, en 1874 inauguresis lua gasometro, ed en 1899 inauguresis lua sistemo di higienala kloaki.

 
Porto Alegre en 1903

Dum la komenco dil 20ma yarcento l'urbestro José Montaury, qua guvernis l'urbo dum 27 yari ed influesis dal idei Pozitivista, komencis granda programo di publika verki. Ilu expansis la sistemo di publika lumizo, la distributo di aquo, la sistemo di transporto, la quanto di publika skoli, la policistaro, la sistemo di higienala kloaki e l'asisto publika. Pri la kulturo, inauguresis en 1908 la Libera Instituto pri Bel Arti, nune parto del Universitato Federala de Rio Grande do Sul. En 1928 l'urbestro Alberto Bins inauguris l'avenui Borges de Medeiros, Júlio de Castilhos, e la viadukto Otávio Rocha, l'unesma del urbo. Dum la Revoluciono di 1930 qua revokis lora prezidanto Washington Luís de la povo eventis populala tumulti e pafadi en la stradi.

La demografiala kontado di 1940 trovis 385 mil habitanti en Porto Alegre. Ante la duesma mondomilito existis 3 jurnali en Germana linguo en la urbo, Vaterland, Neue Deutsche Zeitung e Deutsches Volksblatt, pro la granda kolonio Germana dil stato. Omni montris simpatio a Naziista Germania, e kelka membri de la Germana komunitato kelkafoye paradis portanta la swastiko. Tamen, kande Brazilia eniris la milito alonge la Westala Federiti la jurnali e klubi Germana klozesis, ed omna demonstro di simpatio pri Naziisti proskriptesis. La manko di vari por konsumo stimulis l'expanso di lokala industri, nome en la baseno dil rivero Gravataí.

En 1961, dum la politikala krizo pos la renunco di lora Braziliana prezidanto Janio Quadros, Leonel Brizola, lor la guberniestro di Rio Grande do Sul, komandis de Porto Alegre la surnomizita "kampanio pri legaleso", e defensis ke lora viceprezidanto João Goulart asumis la povo segun establisis la konstituco, malgre la volunto di militistala sektori qui deziris la kunvoko di nova elekti. En 1963, l'urbo gastigis l'Universíade, mondala sporta konkurso inter universitati. Dum la fino dil yari 1960ma, la linei di tramveturi extingesis komplete.

Dum la komenco dil yari 1980ma, l'urbo ja havis 1,1 milion habitanti, e konfrontis l'urbala problemi komun ad altra metropoli Braziliana, exemple povreso, chomeso, nesufico di bona habiteyi e higienala kloako-sistemo por omna habitanti, poluto di lua riveri, edc, malgre min intensa kam altra urbi. En 1983 e 1984, qual en altra granda urbi Braziliana lore, eventis protesti qui demandis direkta elekti por prezidanto.

Dum la yari 2000ma l'urbo trifoye gastigis la Mondala Somito Sociala (Portugalane: Fórum Social Mundial) qua diskutis alternativi por mondala developo inkluzanta la povri e la povra nacioni, e sen domajar l'ambiento. En 2009, 1,4 milion personi rezidis en la urbo, qua esis la 11ma maxim populoza de Brazilia.

GeografioRedaktar

 
Porto Alegre e la Lago Guaíba, dum sunokusho.
 
Edifici e la portuo di Porto Alegre.

Porto Alegre jacas an la norda extremajo di rivala laguno nomizita Lagoa dos Patos, ube 5 fluvii e riveri debushas, e formacas lago (lokale nomizita rio, to esas, "fluvio") Guaíba. En la lago Guaíba, la maxim importanta hidrografiala loko dil urbo, ekfluas riveri qui trairas la urbo ed existas plaji di dolca aquo, malgre ke ne uzebla por balnar, pro la poluteso.

La reliefo di Porto Alegre esas anciena, kun roki evanta 2 til 2,4 miliardi yari. Existas 40 kolini en sua perimetro, e la mezavalora altitudo dil urbo esas 10 metri. La maxim alta punto (la kolino Santana) jacas 331 metri super la marala nivelo.

La klimato di Porto Alegre esas subtropikala (Cfa segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La proximeso dil lago Guaíba augmentas la humideso dil urbo. La mezavalora temperaturo en julio (vintro) esas 13,8°C, dum ke la temperaturo en januaro (somero) esas 24,7°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1425,4 mm, e la maxim pluvoza monati esas junio, julio e septembro, kun mezavalore 141,3 mm single.

La lago Guaíba

TransportoRedaktar

 
Ponto super la lago Guaíba.
 
Metroo di Porto Alegre.

La geografiala situo di Porto Alegre, havanta la lago Guaíba este, e monteti sude ed este kondicionis lua urbala kresko adnorde. En ta direciono kreesis la precipua chosei e ferovoyi, e norde del urbo jacas la precipua urbi de lua metropolala regiono. La portuo di Porto Alegre esas la maxim granda fluviala portuo di Brazilia. Havanta entote 25 magazini qui okupas 70 mil m² en totala areo di 450 mil m², ol administresas da publika kompanio qua apartenas a la stato Rio Grande do Sul, e transportas cirkume 4 milion tuni di vari omnayare, precipue papero, dungo, salo, grani, granda elektrala equipuri, hani konjelata, e celulozo.

Tri importanta federala chosei - BR-290, BR-101 e BR-116 - konvergas a Porto Alegre. La choseo BR-290 ligas la litoro di Santa Catarina (ube ol recevas la nomo BR-101) e la norda litoro di Rio Grande do Sul a la frontiero di Brazilia kun Arjentinia ed Uruguay. La choseo BR-116 ligas la sudo di Brazilia (Chuí) a la nordo di la lando.

Pri aerala transporto, l'aeroportuo Internaciona Salgado Filho recevis 8 012 114 veheri dum la yaro 2017,[4] esante la 8ma maxim uzata aeroportuo di Brazilia.

Pri publika transporto urbala existas 1592 autobusi, qui parkuras 364 linei e transportas 1,1 milion veheri omnadie. Ultre l'autobusi existas 403 mikr-autobusi, 618 vehili por transportar skolani, e 3.923 taxii. Ank existas 1 lineo di surfacala metroo, qua ligas Porto Alegre a Novo Hamburgo. En 2009, ol transportis 44 404 858 veheri.[5]

De la nomizita Estação Rodoviária de Porto Alegre (staciono di autobusi di Porto Alegre) departas linei di autobusi qui ligas Porto Alegre ad altra urbi fora lua metropolala regiono, ad altra stati, ed anke a vicina landi (Arjentinia ed Uruguay). Dum la festala dii o dum la skolala vakanci, ol povas recevar plu kam 80 mil veheri omnadie.

Panoramo pri la portuo di Porto Alegre

Kelka turistala lokiRedaktar

 
Publika Centrala Merkato.

Quale altra granda urbi kun turistala loki, Porto Alegre havas sistemo di autobusi qui parkuras lua historiala centro ed altra turistala punti. Un ek la maxim famoza esas la Publika Centrala Merkato (Mercado Central Público), en edifico inaugurita en 1869, ube vendesas regionala produkturi, exemple mateo e mielo, e gastigesas multa restorerii. L'edifico subisis 4 granda incendii (1912, 1976, 1979 e 2013), ma restauresis pose.[6]

La Muzeo Iberê Camargo gastigas permanante pikturi del piktisto Iberê Camargo e tempale expozas verki da altra artisti.

La Parko Redenção esas granda verda areo proxim la centro del urbo multe uzata dal habitanti por ociado. La zoo di Porto Alegre jacas en ol.

L'ancienda gasometro dil urbo, inaugurita en 1928, nun esas kulturala centro. Jacanta apud la lago Guaíba, multa Portoalegreani iras ibe por observar la sunokusho.

La Muzeo pri Arto de Rio Grande do Sul (MARGS) jacas en edifico inaugurita en 1913, e gastigas pikturi da Emiliano Di Cavalcanti e Candido Portinari.[7]

ReferiRedaktar

 
Administrala Centro dil stato, e monumento memoriganta Acoriana enmigrado.
  1. (30ma di agosto 2016) Região Metropolitana de Porto Alegre é a 5ª mais populosa do país. Zero Hora.
  2. (20ma di junio 2007) "Porto Alegre é destaque na erradicação do analfabetismo" (Portugalana). Comunicação Social da Prefeitura de Porto Alegre.
  3. Baptista, Maria Teresa Paes Barreto. José Lutzenberger no Rio Grande do Sul: Arquitetura, Ensino, Pintura (1920-1951). Porto Alegre: PUC-RS, 2007. pp. 8-9
  4. Estatísticas - Dezembro de 2017 (Portugalana). Infraero. URL vidita ye la 23ma di julio 2017.
  5. "Histórico" (Portugalana). Trensurb. URL vidita ye la 14ma di septembro 2010.
  6. O Mercado Público Central de Porto Alegre. URL vidita ye la 6ma di decembro 2019.
  7. MUSEU de Arte do Rio Grande do Sul/Margs (Portugalana). URL vidita ye la 6ma di decembro 2019.