Apertar la precipua menuo
Shakoludo
Opening chess position from black side.jpg
la posteno komencala
Jenri: mento-ludo,
planko-ludo,
strategio-ludo
Formato: platajo
Ludita dum: c. 6ma yarcento til nun
De: India
Quanto di ludanti: 2
Preparo: c. 1 minuto
La sis diferanta shakofiguri en la ludo.
"*Shakmat!" esas termino kriata kande l'altra ludanto ne povas salvar lua rejo, e lore perdar la ludo.
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Shakoludo

Shakoludo esas surtabla ludo pri strategio qua ludesis da du partoprenanti. Ol simulas batalio inter la trupi di amba ludisti (La peci di la ludisti) en planko qua simulas kombateyo. Singla partoprenanto posedas diversa sorti di peci qui povas movesar per diferanta maniero:

  • rejo o rejulo,
  • damo,
  • du episkopi o kurieri,
  • du kavali o kavalieri,
  • du turmi e
  • ok pioni.

La skopo dil ludo esas minacar e kaptar a la chefa peco dil enemiko (La rejo), ed por sucesar, onu darfas uzar irga strategio dum ke singla peco movesas per valida movo. Do, shako esas tre komplexa ludo e fakte, ol esas l'unika tablo-ludo qua konsideresas kom sporto.

EtimologioRedaktar

La vorto « shako » divenis ek l'Arabiana vorto « شَاه » (shah) qua signifikas la rejulo en la shakoludo, probable tra propozita Vulgara Latina vorto « *scaccus ». L'Arabiana vorto cherpesas de la Persiana vorto « شَاه » qua signifikas rejo e sha (regnanto di Persia), de la Meza Persiana vorto « 𐭬𐭫𐭪𐭠 », de l'Anciena Persiana vorto « 𐏋 ». « *shatranjo » signifikas l'anciena formo di la shakoludo. Ica nomo divenis ek l'Arabiana vorto « شَطْرَنْج » (shatranj) qua esas la vera nomo di la ludo en l'Arabiana linguo. L'Arabiana vorto cherpesas de la Persiana vorto « شترنگ » (shatrang), de la Meza Persiana vorto « ctlng ». La Meza Persiana vorto cherpesas de la Sanskrita vorto « चतुरङ्ग » (shaturanga). « चतुरङ्ग » esas kombinuro di « चतुर् » (shatur), quatro, ed « अङ्ग » (anga), membro.

La figuriRedaktar

Amba ludanti havas 6 diferanta figuri, 8 pioni, 2 turmi, 2 kavali, 2 episkopi, 1 damo ed 1 rejo; entote 18.

           
           
piono turmo kavalo episkopo damo rejo
(anke rejulo)
entote 8 entote 2 entote 2 entote 2 entote 1 entote 1

ReguliRedaktar

 
Ordinara shakoplanko.
abcdefgh
88
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Komencala poziciono, unesma rango: turmo, kavalo, episkopo, damo, rejo, episkopo, kavalo, turmo; duesma rango: pioni.

L'oficala reguli di shakoludo mantenesas da FIDE (Fédération Internationale des Échecs - Federo internaciona di shakoludo), l'internaciona korpo di shakoludo. Alonge kun informo di oficala shakoludo-turniri, la reguli deskriptesas en la FIDE manulibro, Reguli di Shakoludo-selekto.[1]

PozadoRedaktar


StrokadoRedaktar

Stroki di piono
abcdefgh
88
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Stroki di turmo
abcdefgh
88
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Stroki di kavalo
abcdefgh
88
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Stroki di episkopo
abcdefgh
88
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Stroki di damo
Stroki di rejo
abcdefgh
88
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
  • La piono nur povas strokar adsupre a ne okupata quadrati. La piono nur povas kaptar la figuri di l'opozanto latere, e ne supre/infre. L'unesmafoye la piono strokar, lu povas strokar du pazi. La piono posedas du specala stroki; en passant-kapto e piono-promoco.
  • La turmo povas strokar adupre, addextre, adinfre ed adsinistre; irgaquanto di quadrati.
  • La kavalo povas strokar adsupre dufoyi ed a la dextre o sinistre, addextre dufoyi ed a la supre od infre, adinfre dufoyi ed a la dextre o sinistre, adsinistre dufoyi ed a la supre od infre.
  • L'episkopo povas strokar adlatere supre-dextre, infre-dextre, infre-sinistre o supre-sinistre; irgaquanto di quadrati.
  • La damo povas strokar exakte kam amba turmo ed episkopo.
  • La rejo nur povas strokar unfoye, ma ad ula direciono (supre-sinistre, supre, supre-dextre, dextre, infre-dextre, infre, infre-sinistre, sinistre.) La rejo posedas un specala stroko; roquo.

En passantRedaktar

 
Exempli di piono-stroki: promoco (sinistre) ed en passant (dextre)

Kande piono strokas du pazi de lua komenco-loko ed ibe esas opozanta piono sur adjacanta rango apud lua destino-quadrato, lore la opozanta piono povas kaptar lu en passant (en paso), e movas a la quadrato la piono pasis tra. Or, ico nur povas facesar ye la sequanta stroko, altre la yuro facar ico perdanta. Exemple, se la nigra piono jus avanirabis du quadrati de g7 (komenco-loko) a g5, lore la blanka piono ye f5 povas kaptar lu per en passant ye g6 (ma nur ye la sequanta stroko da la blanko).

 Precipua artiklo: En passant

PromocoRedaktar

Kande piono avaniras a l'okesma rango, kom parto di la stroko lu promocesas e mustas kambiesar po la selekto di la ludanto inter turmo, kavalo, episkopo o damo di la sama koloro. Maxim-multa-kaze, la piono selektesas promocesar a damo, ma en kelka kazi altra figuro selektesas; ico nomesas subpromoco. Ye la diagrmo an la dextra, la piono sur c7 povas avanirar a l'okesma rango e promocesas a yurizita figuro. Or ne existas restrikto sur la figuro ke selektesas ye promoco, do lu esas posible havar plu multa figuri di la sama tipo kam ye la komenco di la ludo (exemple, du dami).

 Precipua artiklo: Promoco (shakoludo)

HistorioRedaktar

Shakoludo probable kreesis en India ye 6ma yarcento quankam diversa landi atribuas su l'origino di shakoludo.

La aktuala mondala championi esas Magnus Carlsen (Norvegia, sioruli) e Hou Yifan (Populala Republiko di Chinia, siorini).

Extera ligiliRedaktar