Diferi inter la revizi di Milito en Vietnam

juntesis 334 bicoki* ,  antaŭ 10 jaroj
m
+imaji. Bezonas kompleta gramatikala revizo.
m (roboto adjuntas: af:Viëtnamoorlog)
m (+imaji. Bezonas kompleta gramatikala revizo.)
'''Milito en Vietnam''' duris cirkume 35 yari sen ula rupto. Depos [[duesma mondo-milito]] ol havis kontakto kun [[kolda milito]] inter [[Usa]] e [[Soviet-Uniono]].
 
== EpokoMilito dipor Francianedependeso partoprenode Francia ==
[[Arkivo:HD-SN-99-02041.JPEG|thumb|Franca soldato de stranjera legiono patrolas regiono cirkum [[Reda fluvio]], inter [[Hanoi]] e [[Haiphong]].]]
 
* [[1940]] - [[Ho Chi Minh]] retrovenas de exilo a [[Vietnam]]. [[Japonia]] invadas tota [[Indochinia]].<br />
* [[1941]] - Ho Chi Minh fondas liberiginta organizuro ''Vietminh'', ed ilu divenas lua chefo.<br />
* [[1945]] - L’ imperiumo di Japonia falas. Vietminh okupas [[Hanoi]]. Demokrata Republiko Vietnam fondesas, e Ho Chi Minh esas elektita kom prezidantoprezidisto. Franca ed Angla trupi rivovenas en sudala Vietnam.<br />
* [[1946]] - [[Francia]] e Ho Chi Minh subskribas en Hanoi traktato, quo agnoskas la nedependeso di Vietnam en limiti di uniono inter Federacio Indochinia e Francia. On ne povas decidar pri general plebicito en lando, e Vietnamani atakas en Hanoi Franca trupi.<br />
* [[1950]] - [[Usa]] promisas a [[Francia]], Vietnam (administrata da Francia) ed altra Indochiniana stati nedirekta militala helpo.<br />
* [[1954]] - La trupi di [[Vietminh]] komandita da generalo [[Võ Nguyên Giáp]] vinkas Franci en [[Dien Bien Phu-batalio|Dien Bien Phu]]. Usa suportas financiale Francia e pagas 80 % de spenso di Indochinia-milito. Dum konfero en [[Genève]] esas ligita armistico, ed esas decidita temporale dividor Vietnam alonge linio di 17ma nordala latitudo. Quankam Usa e Vietnam ne subskribas la pakto. On projetas organizar elekti ante la fino di agosto en yaro [[1956]], e pos elekti unionor sudala e nordala parto. Usa ligas por protektar Indochinia Sud-est-Azia-Pakto, e lua milital agadon jeras [[SEATO]]. Ho Chi Minh okupas nove Hanoi, quo divenas la chefurbo di Norda-Vietnam. En Suda-Vietnam Ngo Dinh Diem ganas povo kun helpo da Usa.<br />
 
'''La preco di milito''' til nun:
*100.000 mortinta e 140.000 lezinta Franci.
*200.000 mortinta Vietminh-partizani.
*Militala spencispensi di Francia entote c. 5 milyardimiliardi [[Dolaro di Usa|dolari]].
*Financala suporto di Usa c. 2 milyardimiliardi dolari.
 
== Epoko di Usana partopreno ==
 
[[1955]] - Usa komencas edukar l’armeo di Suda-Vietnam. Diem deklamas, ke Geneve-pakto ne koncernas Suda-Vietnam, do on ne mustas organizar general elekti en Suda-Vietnam.<br />
[[1956]] - Vice-prezidantoprezidisto di Usa [[Nixon, Richard|Richard Nixon]] vizitas Saigon, chefurbo di Suda-Vietnam.<br />
[[1958]] - Rebeli unesme atakas objekto apud Saigon.<br />
[[1959]] - Unesma Usana “mentori” mortas dum kombato di Bien Hoa.<br />
[[1960]] - En Suda-Vietnam agrokultivisti e membri di religionala minoritati e sekti objecionas kontra rejimo di Diem. Fondesas ''Nacionala Liberiginta Frontiero'' (FNL) di Suda-Vietnam.<br />
[[1961]] - Vice-prezidantoprezidisto di Usa [[Johnson, Lyndon B.|Lyndon B. Johnson]] vizitas Saigon e promizas plusa helpo a Suda-Vietnam. Usa sendas plue e plue specala soldati, ed ante la fino dil yaro la quanteso di “mentori” esas plu kam 3.000. Depos 1955 Usa donabis helpo a Suda-Vietnam per 1.300 milioni dolari.<br />
[[1962]] - Esas fondita stabo di Usana helpo militala en Saigon direktita da generalo Harkins. Usa anuncas unesma oficala numeri pri perdinti: dum 10 monati 46 Usana soldati mortabis.<br />
[[1963]] - BudhanistiBudhisti demonstras plu forte kontrakontre rejimo di Diem. En Suda-Vietnam komencas serio di kombusto-suocidi. Diem deklaras militala stando, ma Usa oficale blamas lua politiko. Pose Suda-Vietnamana oficeri represas ed exekutas Diem, e samatempe Usa silence aceptas l’ agi.<br />
[[1964]] - Ye agosto Usa asertas, ke Norda-Vietnamana torpedo-bateli atakis en [[Tonkin-bayo]] Usana destruktisto-navi. Lo esas la motivo por kontra-agi, ed Usana senato komisas a prezidantoprezidisto vasta yuri. Usa sendas en oktobro 20.000 soldati plue. Norda-Vietnam negas omna eventi en Tonkin-bayo, e segun posa studio l’ atako esis inventita.<br />
[[1965]] - FNL atakas militala bazo di Usa en Pleiku. PrezidantoPrezidisto Johnson imperas totala bombardo di Norda-Vietnam. Johnson elektesas nove prezidantoprezidisto.<br />
[[1966]] - Ye januaro en Suda-Vietnam esas 190.000 Usana soldati. La bombardo di Norda-Vietnam duras, e kom objekti esas i.a. oleo-magazini e portuo di Haiphong. Ye septembro on Suda-Vietnam esas 308.000 Usana soldati, ye fino di yaro 400.000.<br />
[[1967]] - La milito expansas. Ye julio en Suda-Vietnam esas 450.000 Usana soldati, ye agosto 525.000. Suda-Vietnam recevas nova [[konstitucionokonstituco]]. Nguyen Van Thieu esas elektita prezidantoprezidisto, Nguyen Kao Ky vice-prezidantoprezidisto.<br />
[[1968]] - Ye februaro partizani facas ''Tet ''-atako en tota Suda-Vietnam, ed anke en Saigon esas severa kombati. Usa e Norda-Vietnam tastas paco-posibleso, Usa finas la bombardo en nordo de 20ma latitudo, e negocio pri paco komencas en Paris. En Usa Johnson ne kuras por prezidanteskoprezidanteso pro komuna opiniono, e Richard Nixon esas elektita prezidantoprezidisto. Usa havas en Vietnam c. 543.000 soldati.<br />
[[1969]] - Nixon anuncas, ke milito esos Vietnamizita, altre dicante Usa pokope retretos sua trupi e komencos helpar Suda-Vietnamani nur per pekunio, edukado ed equipado. [[Ho Chi Minh]] mortas. En Suda-Vietnam FNL fondas temporala revoluciono-rejimo. La mondo saveskas pri masakro en My Lai.<br />
[[Arkivo:Dead man and child from the My Lai massacre.jpg|thumb|Personi mortigita dum My Lai masakro.]]
[[1970]] – La milito expansas aden [[Kambodja]], ma la quanteso di Usana soldati diminutas en Vietnam. La stabo di partizani ne esas trovita en Kambodja ed Usa retretas.<br />
1969 - La mondo saveskas pri masakro en My Lai.<br />
[[1971]] – Usa atakas en [[Laos]] kontra Norda-Vietnamana trupi. En Suda-Vietnam la sola kandidato Thieu esas ri-elektita prezidanto (per 94,3 % de voti). En Paris la negocio pri paco duras.<br />
[[1970]] - La milito expansas aden [[Kambodja]], ma la quanteso di Usana soldati diminutas en Vietnam. La stabo di partizani ne esas trovita en Kambodja ed Usa retretas.<br />
[[1972]] – Usa diminutas la quanteso di sua trupi, ma aceleras bombardo en Nordo. En Suda-Vietnam esas exekutita plu kam 40.000 homi dum “paciginta operaco” tendensante extirpar l’ organizuro di FNL. Kontraste FNL atakas dum multa semani. Usa prolongas la bombardo en Norda-Vietnam per B-52 bombo-aeroplani. Omna portui e kanali esas minilizita de aero. Ye oktobro en Paris la paco esas obtenita, ma Usa forlasas ol en lasta momento. Nixon komencas nove bombardo en tota Norda-Vietnam ye decembro.<br />
[[19731971]] - YeUsa [[27 di januaro]]atakas en [[ParisLaos]] lakontra pacoNorda-paktoVietnamana esastrupi. subskribita da Usa,En Suda-Vietnam ela Norda-Vietnam.sola Usakandidato eThieu luaesas unionintiri-elektita retretasprezidisto ek(per Vietnam94,3 dum% dude monativoti). QuankamEn Paris la kombatinegocio duras anke pospri paco-pakto. La bombardo di Kambodja finas ye [[15 di agosto]]duras.<br />
[[1972]] - Usa diminutas la quanteso di sua trupi, ma aceleras bombardo en Nordo. En Suda-Vietnam esas exekutita plu kam 40.000 homi dum “paciginta operaco” tendensante extirpar l’ organizuro di FNL. Kontraste FNL atakas dum multa semani. Usa prolongas la bombardo en Norda-Vietnam per B-52 bombo-aeroplani. Omna portui e kanali esas minilizita de aero. Ye oktobro en Paris la paco esas obtenita, ma Usa forlasas ol en lasta momento. Nixon komencas nove bombardo en tota Norda-Vietnam ye decembro.<br />
[[1975]] – Ye [[30 di aprilo]] la lasta Usana soldato livas Saigon, [[Suda-Vietnam]].
[[1973]] - Ye [[27 di januaro]] en [[Paris]] la paco-pakto esas subskribita da Usa, Suda-Vietnam e Norda-Vietnam. Usa e lua unioninti retretas ek Vietnam dum du monati. Quankam la kombati duras anke pos paco-pakto. La bombardo di Kambodja finas ye [[15 di agosto]].<br />
[[1975]] - Ye [[30 di aprilo]] la lasta Usana soldato livas Saigon, [[Suda-Vietnam]].
 
[[Arkivo:VietnamWarMemorialinHouston.JPG|thumb|Memorigilo en homajo a soldati mortinta dum Vietnam-milito en [[Houston]], [[Texas]].]]
'''La preco di milito''':
* depos [[1965]] c. 1 milyono civila Vietnamani mortis e 3.300 milyoni vundis.
98 441

redakturi