Diferi inter la revizi di Norda Holando

272 bitokojn forigis ,  antaŭ 8 monatoj
sen rezumo pri redakturo
m (im.)
 
[[Arkivo:Noord-Holland 5.12063E 52.69531N.jpg|eta|240x240ra|Satelit-imajo di Norda Holando, kun parti di Frizia e Flevoland]]
'''Norda Holando'''  ([[Nederlandana linguo|nederlandana]]:  ''Noord-Holland'', west-[[Friziana linguo|friziana]]:  ''Noard-Holland'') esas provinco  en nordwesta [[Nederlando]].
 
Ol situesas an la [[Norda Maro]], norde de [[Suda  Holando]] ed  [[Provinco di Utrecht|Utrecht]], e weste de [[Frizia]] e  [[Flevoland]].  En 2015, ol havis habitantaro 2.762.163  e tota areo 2670  km<sup>2</sup>². Norda Holando esas parto de [[Holando]].
 
Del 9ma  til la  16ma yarcento, l'areo esis parto dil [[Komtio dikomtio Holando]].  Dum ta periodo, West-Frizia  inkluzesis. Dum la 17ma e 18th yarcenti, l'areo esis parto dil provinco di [[Holando]]. Tatempe, la distingo inter la  ''Noorderkwartier''  (Norda  Quartero) e  ''Zuiderkwartier''  (Suda Quartero) komencis.   En 1840, la provinco di Holando fendesis aden la du  provinci Norda Holando e Suda Holando.   En 1855, la lago  ''[[Haarlemmermeer]]''  drenesis e terigesis.
 
La chefurbo  e sideyo dil  provinco-guvernerio esas  [[Haarlem]]; [[Amsterdam]], la chefurbo di  Nederlando, esas la maxim granda urbo.  Esas 51  municipi en  Norda Holando.
 
=== '''Historio''' ===
La hodiala  provinco Norda Holando havas origino en la periodo di [[Francia|franca]] regno de 1795 til 1813.  Dum ta tempo eventis perplexiganta  chanji  en la  nederlandana  sistemo de provinci.  En 1795, la [[Bataviana Republikorepubliko]] remplasis la  olima  ordino.  En la konstituco di 23ma aprilo 1798, la olima frontieri radikale chanjesis.  La republiko riorganizesis aden ok [[Departmento|departmenti]] di cirkume egala habitantaro.
[[Arkivo:Дамрак.JPG|eta|220x220ra|La ''Damrak'' en Amsterdam]]
Holando fendesis aden kin departmenti, "Texel", "Amstel", "Delf", "Schelde en Maas", e "Rijn".  La unesma tri jacis interne la frontieri dil olima Holando; la lasta du kompozesis ek parti de diversa provinci.  En 1801 la olima frontieri  restauresis kande la departmento di Holando kreesis.  Ta riorganizuro kurte duris, ma ol genitis la  koncepto di disruptar Holando e minpotentigar ol.
 
En 1807, Holando riorganizesis.  Tafoye la du departmenti esis "Amstelland" (Norda Holando) e "Maasland" (Suda Holando).  To ne longe duris.  En 1810, omna nederlandana provinci inkluzsesis aden la Franca Imperio.  Amstelland ed Utrecht kunfuzesis kom departmento "Zuiderzee" (''Zuyderzée''  en la [[Franca linguo|franca]]) e  Maasland divenis "Monden van de Maas" (''Bouches-de-la-Meuse''  en la franca).
[[Arkivo:Nordholland Alkmaar 2004 055.jpg|maldekstra|eta|Kanalo en Alkmaar]]
Pos la  vinkeso di Francia en 1813, ta organizuro ne  chanjis  dum  yaro.  Lor la  konstituco di 1814, la lando riorganizesis kom provinci e regioni (''landschappen'').  Zuiderzee e  Monden van de Maas riunionesis kom provinco "Holando".  Ministro di la  konstituco-komitato (van Maanen) sugestis ke la olima  nomo  "Holando e West-Frizia" rienduktesez por respektar la sentimenti dil populo di ta regiono.  Ta propozo refuzesis.
 
Tamen, la divido ne tote inversigesis.  Kande la  provinco Holando riestablisesis en 1814, ol havis du guvernisti, un por la olima departmento Amstelland, ed  un por la olima departmento Maasland.  Malgre ke  la provinco riunionesis, la du arei ankore traktesis diferante, e la  ideo dividar Holando esis ankore vivanta.  (Dum  ta riorganizo la insuli  [[Vlieland]] e [[Terschelling]] retrodonesis a Holando, e parti de "Hollands Brabant" a Norda  Brabant.  La frontieri kun Utrecht e Gelderland  establisesis  en 1820.)
 
Kande la konstitucal emendi enduktesis en 1840, on decidis fendar  Holando itere, cafoye aden du provinci "Norda Holando" e  "Suda Holando".  On ne  sentis la bezono  ad  ico en Suda Holando o West-Frizia (ube on timis dominaco di Amsterdam).  La impulso venis grandaparte de Amsterdam.
 
=== '''Geografio''' ===
[[Arkivo:Hartekamp-2011.jpg|eta|La domego ''Hartekamp'' en [[Heemstede]]]]
Norda Holando situesas  en nordwesta  Nederlando,  kun  nordeste la provinco  Frizia, este provinco  Flevoland, sudeste provinco  Utrecht, sudweste provinco  Suda  Holando, e weste la  Norda Maro.
 
Norda  Holando konsistas grandaparte ek peninsulo  inter la Norda Maro, la  ''[[Waddenzee]]  ''e  la  ''[[IJsselmeer]]''.  En la sudo ol havas frontieri kun  Suda  Holando ed Utrecht,  En la esto per la  ''Houtribdijk''  e  ''Hollandse Brug''  kun provinco  Flevoland, ed en la  nordo per la  ''[[Afsluitdijk]]''  kun provinco Frizia.
 
Sude de la  ''[[Noordzeekanaal]]''  esas la urbana arei  Amsterdam,  Haarlem, la  Haarlemmermeer kun [[aeroportuo Schiphol]]  e [[Het Gooi]], anke populoza areo, ma kun altra karaktero (boskoza e ne tote plana).
[[Arkivo:Boulevard zandvoort.JPG|maldekstra|eta|Plajo en Zandvoort]]
Norde del  ''Noordzeekanaal''  esas la  ''[[Zaanstreek]]''  ed altra, plu mikra, urbi e vilaji.  La  maxim populoza zono atingas la urbo [[Alkmaar]].  Esas en ta parto  del provinco anke rural arei:  [[Waterland]], le  granda  ''[[polder]]''  Schermer,  Beemster,  Wormer  e Purmer, ed en la nordo West-Frizia.  Wieringermeer, olmae insulo  Wieringen  e la  ''wadden''-insulo [[Texel]].
 
La  westa litoro dil provinco protektesas grandaparte da  [[Duno|duni]].  Hike esas famoza vakanceyi quala [[Zandvoort]],  [[IJmuiden]],  [[Wijk aan Zee]],  [[Egmond aan Zee]]  e [[Bergen (Nederlando)|Bergen]].
 
La  areo inter Haarlem,  [[Velsen]]  (apud la Noordzeekanaal),  [[Beverwijk]]  ed Alkmaar nomesas [[Kennemerland]].  Parto de  Kennemerland esas [[IJmond]], kun staliferii ed altra industrio: ol esas la westala parto de la  ''Noordzeekanaal'', kun  meza  punto la portuo e [[Sluzo|sluzi]] di IJmuiden.  Norde de Kennemerland jacas la  anciena  merkat-urbo [[Schagen]], e ye la nordala  punto di la peninsulo, la portuo [[Den Helder]], kun [[paromo]] a Texel.
 
An la esta litoro jacas  historiala urbi  quala [[Hoorn]],  [[Enkhuizen]],  [[Medemblik]],  [[Monnickendam]]  ed [[Edam]], plus la  insulo [[Marken]]  e la remarkinda peskeyo [[Volendam]].
 
=== '''Naturo''' ===
[[Arkivo:Schotse-Hooglander-NPZK-01.JPG|eta|Bovo en Nacionala Parko Zuid-Kennemerland]]
Ula  bone konocata naturo-rezerveyi en ta provinco esas:
* [[Waddenzee]]
* Nacionala Parko  Zuid-Kennemerland
* Nacionala Parko  Duni di Texel
 
=== '''Linguo''' ===
En Norda Holando diversa dialekti parolesas.   ''Amsterdams''  esas maxim bone  konocata, nam ultre en Amsterdam anke en urbi quala Alkmaar, [[Purmerend]] e Hoorn ol parolesas, pro ke hike habitas multa Amsterdamani.  On trovas la maxim  tipala dialekti  en la  [[ruro]].  Kam plu  nordala la loko, tam plu la lokala dialekto deviacas de la normala  linguo; aparte  ''Tessels  ''e  ''Wierings  ''havas propra distinta  karaktero.
 
Same quale en altra dialekt-arei  parolesas anke en Norda  Holando pri retreto  da dialekti.  Tamen ula  dialekti esas ankore vivanta.  Nome  ''Volendams''  esas lokale ankore parolata.   Altra dialekti, quala  ''Aalsmeers'', preske  desaparis.
 
La fluvio [[fluvio IJ]] esis sempre barilo e to esas vera anke pri dialekti.  La dialekti norde del IJ esas maxim deviacanta.
 
La fluvio [[IJ]] esis sempre barilo e to esas vera anke pri dialekti.  La dialekti norde del IJ esas maxim deviacanta.
[[Kategorio:Geografio di Nederlando]]
[[Kategorio:Nederlando]]
98 474

redakturi