Diferi inter la revizi di François Viète

11 bitokojn aldonis ,  antaŭ 11 monatoj
Kelka korektiguri. Tamen, la texto bezonas revizo da ulo qua konocas ambe Ido, e la temo prizentata.
m
(Kelka korektiguri. Tamen, la texto bezonas revizo da ulo qua konocas ambe Ido, e la temo prizentata.)
 
'''Franciscus Vieta''' (naskinta '''François Viète''' [[1540]] en [[Fontenay-le-Comte]] til la [[23ma di februaro]] o [[13ma di decembro]]<ref name = Bio>[http://www.bookrags.com/biography/francois-viete-also-known-as-franciscus-vieta-wom/ ''François Viète (also known as Franciscus Vieta) Biography''|World of Mathematics biography]</ref> [[1603]] en [[Paris]]) esis [[matematiko|matematikisto]].
 
Ilu konsideresasjudikesas kom un ek la precipua prekursori didil [[algebro]].<ref name=Bio/> Il esis l'unesma qua reprezentis la parametri dildi [[equaciono|equacioni]] per [[litero|literi]].
 
François Viète konocesis anke dum lua epoko kom fidela e kompetenta royala servisto. Il esis privata konsilero di [[Henri la 3ma di Francia|Henri la 3ma]] e di [[Henri la 4ma di Francia|Henri la 4ma]].
 
En 1564 ilu komencis laborar por la familio Soubise kom sekretario e preceptoro por Catherine de Partenay, e servis li dumvive. Ilu verkis por la lor maxim importanta aristokrataro kalvinista: la precipua chefi [[Gaspard de Coligny|Coligny]] e [[Henri Ier de Bourbon, prince de Condé|Condé]], ma anke [[Jeanne d'Albret]], rejino di Navara e lua filiulo, futura rejulo [[Henri la 4ma di Francia|Henri la 4ma]].
{{specala revizo}}
En 1571 il esis advokato che la parlamento en Paris, pos 1573 ilu nominesis konsilisto ad [[Rennes]]-parlamento. En 1576, Henriklora rejulo Henri la 3ma engajis lilu peren specala komiso. En 1580, il esas requizito-mastro ye Paris-parlamento, ligita ad exkluziva servo di la rejo.
 
To esas ankAnk en 1580, Viète obtenis la regulado di importanta afero opozinta la duko di Nemours kontre Françoise de Rohan, ye gano di lasto. To produktas li laproduktis tenaca rankoro dien la [[Ligo|ligala partiso]], qua obtenosobtenis lua eskarto yeen 1584. Henri de Navara skribasskribis multa letri enfavorebla favoro dia Viète, pro obtenar lua retroveno por servar a la rejulo, ma il ne esos obediita. Viète uzis to retreto-yara pri matematiko.
 
Ekpulsita di Paris de [[barikadi-dio]], ye la 12ma di mayo 1588, Henri la 3ma refujis su a [[Blois]]. Il imperis ye royala oficii trovir su en [[Tours]] ante la 15ma di aprilo : Viète esis un ek l'unesma qui respondis al apelo.
 
Pos la morto di Henri la 3ma, Viète eniris en privata konselo di Henri la 4ma. Il esas tre prizita di rejo, qua admiras lua matematikamatematikala talenti. De 1594 il esas komisita exlusive pri descifrago di enemika sekreta kodexi, tasko il realigas ja de [[1580]].
 
En 1590, Henri la 4ma publikigis letro di komandoro Moreo ada Hispana Hispania-rejo. La kontenitakontenajo dide ta letro, descifragita per Viète, revelis ke la chefo di ligo en Francia, [[duko di Mayenne]], projetis divenar rejo ye placo di Henri la 4ma. Ta edituro akulas la duko di Mayenne e favorisasfavoris tale la regulado di religio-militi.
 
La memoro qua il editas juste ante lua morto pri kriptografodo kadukas omna metodi di epoko.
 
== MatematikaMatematikala verki ==
 
=== Unesma verki ===
En 1571 il editis verko pri [[trigonometrio]], ''Canon mathematicus'', ube il prizentis multa formuli sur [[sinuso]] e [[kosinuso]]. Il facis ibe nekustuma uzo per l'epoko di decimala nombri. To esis l'unesma trigonometriala tabuli establisita depos l'Araba matematikisti en [[10ma yarcento]].
 
== la ver-semblanta logistikologiko ==
 
Renesanco-matematiko plasas su en heredo di antiqua grekia, qua esas fondamentala geometrio. En epoko di Viète l'algebro, de aritmetiko, esas perceptita nur kom reguli-[[katalogo]]. Multa matematikisti, do [[Gerolamo Cardano|Cardan]] ye 1545, uzis geometrala rezoni per justifikar di algebrala metodi.
 
Tale geometrio semblis utensilo fidinda e potenta per solvar di algebrala questioni, ma l'uzo di algebro per solvar di geometrala problemi semblis multa plu dificila. To esas tamen to qua proposaspropozas Viète.
 
De 1591, Viète, qua esis tre richa, komencis editar ye lua kusto la sistemala expozo di lua matematikamatematikala teorio, qua il nomis ''ver-semblanta logistikologiko'' (de specis: simbolo) o arto di kalkulo sur di simboli.
 
Ta logistikologiko procedas en tri tempi:
* Unesma on notas omna grandesi koram, tale lua relaci, en uzinta apta simbolismo developita da Viète. On rezumas pose la problemo sub formo di equaciono. Viète nomas ta etapo ''zététique''. Il notas la grandesi konocita da [[konsonanto|konsonanti]] (B, D, ec.) e la grandesi nekonocita da [[vokalo|vokali]] (A, E, ec.).
 
Inter la problemi qua Viète trakteskas kun ta metodo, citas la kompleta solvo di equaciono di duesma grado di la formo <math>ax^2 + bx = c </math> e di equacioni di triesma grado di la formo <math>x^3+ ax = b</math> kun <math>a</math> e <math>b</math> pozitiva (Viète posas la changi di sucesa varianti : <math>x = \frac{a}{3X} - X</math> pos <math>Y = X^3</math> e riduktas tale ye equaciono di duesma grado).
 
=== Decendantaro di ver-semblanta logistikologiko ===
 
Ver-semblanta logistikologiko havas maxim limita decendantaro. Viète ne esis l'unesmaunesmo propozarqua yepropozis notar nekonocita quantesi per du literi. Cetere, lua matematikamatematikala notizi esas tre gravaimportanta, e lua algebrala demarsho, qua ne parvenas separar klare [[algebro]] e [[geometrio]], bezonas longa developado en maxim komplexa problemi. Lua algebro esas quick obliviita, en favoro di [[karteziana geometrio]].
 
Il esis tamen l'unesma qua introduktis notacioni per la problemo-donaji (e ne nur per la nekonociti), ed il remarkis la ligo inter di radiki e [[koeficiento|koeficienti]] di [[polinomio]].
94 040

redakturi