Diferi inter la revizi di Equatorala e tropikala foresti

1 713 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 monatoj
kelka korektiguri/modifikuri/aktualiguri + texto, imaji, referi
Etiketi: Redaktita per smartfono Redaktita per informatikoprogramo "app"
(kelka korektiguri/modifikuri/aktualiguri + texto, imaji, referi)
[[Arkivo:800px-tropicalWeltkarte wet foreststropen.png|thumb|right|250px320px|Mapo kun equatorala, tropikalaEquatorala e sub-tropikala foresti en la mondo, nun.]]
[[Arkivo:Amazon Manaus forest.jpg|thumb|320px|left|Equatorala foresto an la stato Amazonas, Brazilia.]]
La nomizita '''Equatoralatropikala eforesti''', tropikalainkluzite la nomizita '''Equatorala foresti''' existas en 34 regioni del mondokontinenti: [[Amerika]] (la maxim granda segun lavasta surfaco totala), [[Afrika]], [[Azia]] ed [[AziaOceania]], jacanta aproxime inter la [[Tropiko]] di [[Tropiko di Kankro|Kankro]] e la [[Tropiko di Kaprikorno]]. La totalatota extenso del [[biomo|*biomi]] di equatoralaforesti Equatorala, tropikala ed anke subtropikala foresti esas cirkume 17 milioni km², o 20% de omnala tota emersita surfaco de la planeto.
 
L'[[Arkivo:Amazon Manaus forest.jpgArboro|thumb|220px|right|Equatorala foresto en Amazonas, Brazilia.arbori]] L'de ca [[Arboroekosistemo|arboriekosistemi]] povas superirarhavar plu kam 30 mmetri di altajo, e ne perdas [[folio|folii]] dum la vintri. L'equatorala e tropikala foresti esas importanta por l'absorboabsorbar, ditra karbo-gaso[[fotosintezo]], la [[karbobioxo]] produktita en la mondo.
[[Arkivo:MataAtlantica.JPG|thumb|190px|left|Planti en la pluvala foresto tropikala de Brazilia.]]
Ta ekosistemi shirmas granda quanto di speci di [[animalo|animali]] e [[planto|planti]]. Lua mezavalora [[temperaturo]] superiras 20º C, e la [[pluvozeso]] superiras 1200 mm (3000 mm en la foresto Amazoniana). Pluvi esas bone distributita dum la yaro, e ne existas longa periodi di sikeso.
 
La [[klimato]] en ca zono esas sempre varma e humida. La monatala mezavalora [[temperaturo|temperaturi]] superiras 18[[Celsius|°C]] (64[[Fahrenheit|°F]]) dum tota yaro,<ref name= "woodward">{{cite web| author = Woodward, Susan|title = Tropical broadleaf Evergreen Forest: The rainforest |url = https://web.archive.org/web/20080225054655/http://www.radford.edu/~swoodwar/CLASSES/GEOG235/biomes/rainforest/rainfrst.html}}</ref> e la [[pluvo-quanto]] yarala nulatempe esas infre 1680 mm, e povas atingar 10 mil mm en sud-estal Azia, quankam mezavalore ol varias de 1750 mm til 3000 mm.<ref name="Newman, Arnold 2002">{{cite book|last=Newman|first=Arnold|title=Tropical Rainforest: Our Most Valuable and Endangered Habitat With a Blueprint for Its Survival into the Third Millennium|year=2002|publisher=Checkmark|isbn=0816039739|url=https://archive.org/details/tropicalrainfore00newm_0}}</ref> La pluvo-quanto distributesas preske uniforme dum la yaro, e ne existas longa periodi di sikeso. Pro la granda quanto di pluvi, lia [[sulo|suli]] esas povra pri nutrivi por l'[[agrokultivo]].
[[Arkivo:Amazon Manaus forest.jpg|thumb|220px|right|Equatorala foresto en Amazonas, Brazilia.]] L'[[Arboro|arbori]] povas superirar 30 m di altajo, e ne perdas [[folio|folii]] dum la vintri. L'equatorala e tropikala foresti esas importanta por l'absorbo di karbo-gaso produktita en la mondo.
 
[[Arkivo:Daintree National Park, Queensland 03.jpg|thumb|320px|Foresto tropikala ''Daintree'', en [[Queensland]], [[Australia]].]]
Ca ekosistemi shirmas granda quanto di speci di [[animalo|animali]] e [[planto|planti]]. En singla [[hektaro]] di tropikala foresti povas existar til 42 mil speci di [[insekto|insekti]], til 807 [[arboro|arbori]] de 313 diferanta speci, e 1500 altra speci di planti, inkluzite [[epifito|epifiti]]. Lia [[biodiverseso]] esas granda: on kalkulas ke ca foresti shirmas cirkume 40% til 75% de la speci animala e vejetala de la mondo.
 
Segun saveskas nun, tropikala foresti existabas en la [[Tero]] de milion yari ante nun. La maxim multa ek la nuna tropikala foresti existas en fragmenti del anciena kontinento [[Gondwana]]. Pos la separo di la kontinenti, multa [[amfibio|amfibii]] desaparis, ed en la sika klimato, [[reptilo|reptili]] evolucionis.
 
== Referi ==
{{reflist}}
 
[[Kategorio:Geografio]]
85 160

redakturi