Diferi inter la revizi di Gruzia

431 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 jaroj
kelka korektigi/modifiki/aktualigi
(Informi aktualigita)
(kelka korektigi/modifiki/aktualigi)
'''Noto:''' La korekta nomo di la lando en Ido esas '''Gruzia'''. ''[[Georgia]] esas la nomo dil stato di [[Usa]].''
{{Landi
| Nomo = Gruzia
| Lokala_nomo = საქართველოს რესპუბლიკა<br />Sakartvelos Respublika
| Flago = Flag of Georgia.svg
| Blazono = Greater_coat_of_arms_of_Georgia.svg
| Imajo_mapo = LocationGeorgia.svg
| Chefurbo = [[Tbilisi]]
| Habitanti_chefurbo = {{formatnum:1158700}}<ref>{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=473&lang=eng |title=Population by regions |publisher=NATIONAL STATISTICS OFFICE OF GEORGIA |accessdate=15ma di januaro 2019}}</ref> (2018)
| Lojanti_chefurbo = 1.081.700 ([[2002]])
| Precipua_urbo = [[Tbilisi]]
| Oficala_lingui = = [[Gruziana linguo|Gruziana]]
| Guvernerio = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Gruzia
| Titulo_chefo_stato = Prezidanto
| Chefo_di_stato = [[Salome Zurabishvili]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo pri chefministri di Gruzia
| Titulo_chefo_guverno = Chefministro
| chefo_guverno = [[Mamuka Bakhtadze]]
| Surfaco = {{formatnum:69700}}
| Rango_surfaco = 120
| Surfaco_aquo = Neglijebla
| Habitanti = {{formatnum:3713804}}<ref>{{cite web|title=2014 General Population Census - main results - General information |accessdate=24ma di mayo 2019|url=http://census.ge/files/results/Census_release_ENG.pdf}}</ref>
| Habitanti = 4.636.700<ref>[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=473&lang=eng National Statistics Office of Georgia]</ref>
| Rango_habitanti = 118
| Yaro = 20102014
| Denseso di habitantaro = 6553,15
| Reto_kodexo = .ge
| Nomo_himno = ''Tavisupleba''
| Pekunio = [[Lari]]
| Religii = [[ortodoxa kristanismo]], 83%
}}
'''Gruzia''' (en [[Gruziana linguo|Gruziana]] საქართველო ''sak’art’velo'') esas lando quajacanta jacas enan sudala parto di la montaro [[Kaukazo]], an l'estala rivo di [[Nigra maro]], inter [[Azia]] ed [[Europa]]. LuaLu vicinahavas landikom esasvicini [[Rusia]] norde, [[Turkia]] ed [[Armenia]] sude, e [[Azerbaijan]] sud-este.
 
'''Bazala fakti pri Gruzia.'''
=== Historio ===
{{PA|Historio di Gruzia}}
[[Arkivo:Earlycaucasus655.jpg|thumb|left|200px250px|Mapo di la regiono di [[Kaukazo]], kun la stati ''[[Kolchido]]'' ed ''Iberia''.]]
Homo habitas kontinue la regiono di la nuna Gruzia de la [[petr-epokopetroepoko]]. La regiono okupesis dadal [[Anciena Grekia|Greki]] e pose dadal [[Persian imperio|Persiani]]. La nuna chef-urbo, Tbilisi, fondesis en [[380 aK]].
 
[[Roman imperio|Romani]] konquestis la regiono komplete en 66 aK, e lua dominacajodominaco duris dum preske 400 yari. Li introduktis [[kristanismo]] dum la [[4ma yarcento]], eed en 327, rejulo [[Mirvan la 3ma di Iberia]] deklaris luol l'oficala religio di la lando en [[327]]. Ta akto proximigis Iberia e la [[BizancanBizancana imperio]].
 
[[Arkivo:Queen_Tamara_of_Georgia.jpg|thumb|left|180px|Rejino [[Tamar dide Gruzia]].]]
[[Arabia|Arabi]] okupis Tbilisi en [[645]], matamen Gruziani konservis granda autonomeso sub l'Araba rejio.<ref>"Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, marto 1994</ref>. Dum la komenco di la [[12ma yarcento]], rejulo [[Davit la 4ma di Gruzia]] gradope ekpulsis [[imperio Seljuk|Seljuka turki]] de la regiono, e vinkis l'importanta [[batalio di Didgori]] ye la [[12ma di agosto]] [[1121]]. Gruziana rejio atingis lua zenito dum lasta yari de la [[12ma yarcento|12ma]] e l'unesma yari de la [[13ma yarcento]], epoko en kequa religiala tolero kreskis, e la [[filozofio]] expansis su, ma en [[1292]] [[Mongolia|Mongoli]] okupis la regiono. Mongola okupesookupo duris til [[1310]].
 
En [[1783]] Gruzia okupesis da [[RusianRusa imperio]] e signatis la [[kontrato di Georgievsk]], segun quo [[Rusa imperio|Rusia]] defendusdefensus la mikra rejio di Kartli-Kakheti, restajoresto didel anciena rejii di GruziaGruziana. Tamen, Rusia ne defensis Kartli-Kakheti kande [[Otoman imperio|Turkiani]] e Persiani atakis Tbilisi en [[1875]]1785, eed noveitere en [[1795]].
 
Ye la [[22ma di decembro]] [[1800]], caro [[Pavel la 1ma di Rusia]] anexis la rejio di Kartli-Kakheti aal Rusianimperio imperioRusa, e konfirmis l'anexo per dekreto ye la [[8ma di januaro]] [[1801]]<ref>Gvosdev, Nikolas K.: ''Imperial policies and perspectives towards Georgia: 1760-1819'', Macmillan, Basingstoke 2000</ref>. Gruziana nobeleso ne aceptis la dekreto til [[1802]].
 
De [[1803]] til [[1878]], konseque de diversa militi kontre [[Otoman imperio|Otomani]] e [[Persa imperio|Persiani]], Gruziana teritorio kreskis. Exemple, [[Abkhazia]] okupesis komplete en [[1864]]. Dum la [[Rusa Revoluciono di novembro 1917]] komencis movado pri nedependo, ma en februaro [[1921]] la, Sovietiana [[Reda Armeo]] okupis la lando e retrodonis la teritorio a Turkia.
 
Gruzia divenis itere nedependanta pos la krulo di [[Sovietia]], ye la [[9ma di aprilo]] [[1991]]. YeEn la [[26ma di mayo]] sam yaro, [[Zviad Gamsakhurdia]] elektesis prezidanto. Gamsakhurdia pariis pri Gruziana nacionalismo, e deklaris ke [[Abkhazia]] e [[Sud-Osetia]] restus sub Gruzian administrado.
 
De la [[22ma di decembro]] [[1991]] til la [[6ma di januaro]] [[1992]] eventis sangoza [[stato-stroko]] qua ekpulsis Gamsakhurdia de povo. Balde komencis [[interna milito]] qua duris til [[1995]]. En [[1992]] [[Eduard Shevardnadze]] retroiris a Gruzia ed unionis su a la chefi di revolto, Kitovani e Ioseliani, ed organizis triumviraro, nomizita "Konsilantaro di Stato" por guvernar la lando. En [[1995]] Shevardnadze oficale elektesis prezidanto di la lando.
Gruzia esas [[demokratio|demokratiala]] parlamentala [[republiko]]. La [[chefo di stato]] esas la [[prezidanto]], qua elektesas dal populo por 5-yara periodo. La [[chefministro]] esas la [[chefo di guvernerio]], ed elektesas dal prezidanto.
 
La [[legifala povo]] konsistas ek lasingla chambra parlamento, qua kompozesas per unika chambro kun 235 membri, qui elektesas dal populo por 4-yara periodo.
 
====Autonoma regioni en Gruzia====
* [[Sud-Osetia]]
 
AutonomaL'autonoma regiono di '''Abkhazia''' proklamis su nedependanta en [[1992]], ma nula stato agnoskabisagnoskas la nedependo. Nur Rusia havas bona relati kun Abkhazia. La regiono di [[Sud-Osetia]], en la montaro [[Kaukazo]] (norde de la lando), deklaris su nedependanta de Gruzia ye la [[28ma di novembro]] [[1991]]. [[Nord-Osetia]] esas parto di [[Rusia]].
 
En agosto [[2008]] Gruzia probis sensucese retrokonquestar [[Sud-Osetia]] per koakto. Pro to [[Rusia]] helpis [[Sud-Osetia]].
 
=== Geografio ===
Gruzia jacas en sudala [[Kaukazo]], inter [[latitudo|latitudi]] 41ºN e 44ºN e [[Longitudo|longitudi]] 40ºE e 47ºE. Havante 67.900 km² la lando esas montoza. Monto Shkhara, kun {{formatnum:5068}} metri di [[altitudo]] esas lua maxim alta ponto. La preciputa [[fluvio|fluvii]] di la lando esas Rioni, longa de 327 km, e Mtkvari (Turke: ''Kura''), qua naskas en [[Turkia]] ed ekfluasdebushas adenan [[Kaspio]], en [[Azerbaijan]].
 
La [[klimato]] di Gruzia esas extreme variata, kande on konsideras la mikra surfaco di la lando. Existas du precipua klimatala zoni, qua aproxime korespondas al esto e la westo di la lando. L'alta montaro [[Kaukazo]] impedas l'eniro di la kolda aeral amasi de la nordo, dum ke la "mikra Kaukazo" sude impedas l'arivo di la sika e varma venti de la sudo. La klimato weste de Gruzia esas precipue [[subtropikala klimato|subtropikala]] kun influo dil [[altitudo]], e lua mezavalora yarala [[pluvozesopluvo-quanto]] varias de 1.000 mm til 4.000 mm.
 
=== Ekonomio ===
{{PA|Ekonomio di Gruzia}}
* Pekunio:Gruziana lari (vice Rusa rublo). 1 lari = 100 tetri.
* Exportaco-produktiprodukturi: citruso-frukti, [[teo]], [[vino]].
* Fluido-konduktilo per [[petrolo]] e balde fervoyo inter [[Kaspia maro]] e [[Turkia]].
 
93 361

redakturi