Badajoz: Diferi inter la revizi

422 bitokojn forigis ,  antaŭ 4 jaroj
m
sen rezumo pri redakturo
(lig)
mNeniu resumo de redakto
[[Arkivo:Collage de Badajoz.jpg|eta|501x501ra|Diversa imaji di Badajoz]]
'''Badajoz'''  esas la chefurbo di la [[provinco Badajoz]] en la autonoma komuneso [[Extremadura]],  [[Hispania]].
 
Ol situesas proxim la frontiero kun  [[Portugal]], an la sinistra rivo di la rivero [[Guadiana]].   La habitantaro en 2011 esis 151.565.
 
Konquestita dal  islamani  en la  8ma yarcento, Badajoz divenis islamana  rejio, la  ''Taifa di Badajoz''.  Pos  la  ''reconquista'', l'areo disputesis inter Hispania e Portugal dum plura yarcenti, to quo  rezultis en plura militi, inkluzanta la [[Hispana Sucedo-Milito]] (1705), la [[Peninsulala Milito]] (1808–1811), la  [[Siejo di  Badajoz]]  (1812), e la [[Hispaniana interna milito|Hispana Interna Milito]] (1936).  [[Historio di Hispania|Hispana historio]] reflektesas en la urbo.
 
Badajoz esas la  sideyo dil Katolika Arkidiocezo Mérida-Badajoz.  Ante la kombino di  la  Diocezo Mérida e Diocezo Badajoz, Badajoz esis la  sideyo dil Diocezo Badajoz de la komenco dil episkopio en 1255.  La urbo esas kelke eminenta, "kronizita" da la  ruinuri di islamana [[kastelo]], e superregardanta la rivero  Guadiana, qua fluas inter la kastelo-kolino e la potente  armizita fuorto ''San Cristobal''.
 
L'arkitekturo di Badajoz indikas olua tempestoza historio; mem  Badajoz-Katedralo, konstruktita en  1238, similesas [[fortreso]], pro sua enorma muri.  Badajoz esas hemo di la [[futbalo]]-klubi  ''CD Badajoz''  ed  ''AD Cerro de Reyes'', e  la [[Basketbalo|basketbal]]-klubo  ''AB Pacense''.  Ol  servesas da Fervoyo-Staciono  Badajoz e  Badajoz-Aeroportuo.
 
=== '''Historio''' ===
Arkaeologial trovaji en la Badajoz-areo devenas de la [[Bronza Epoko]].   Megalitala tombi devenas de til  4000 aK, e multa [[Steleo|stelei]] trovita esas de la tarda Bronza Epoko.  Altra trovaji inkluzas armi quala hakili ed [[Espado|espadi]], ordinara ceramikaji  ed utensili, e diversa juvelaji quala [[Braceleto|braceleti]].  Arkaeologial exkavi revelis restaji de la Basa [[Paleolitiko]].  Restaji anke trovesis ye la  [[Romana Imperio|Romana]] urbo ''Colonia Civitas Pacensis''  en la Badajoz-areo, e signifikanta nombro de plu  granda kozi trovesis en  [[Mérida]].
 
Lor la  invado dal Romani, komence en 218 aK, Badajoz ed  Extremadura  divenis  parto dil administrala  distrikto  ''Hispania Ulterior,''  qua pose dividesis da [[Imperiestro  Augustus]] aden  ''Hispania Ulterior Baetica'' e  ''Hispania Ulterior Lusitania''; Badajoz divenis  parto di ''Lusitania''.   Malgre ke la  habiteyo ne mencionesas en Romana historio, Romana "villa"- quala  ''La Cocosa Villa  ''deskovresis en la  areo, e  [[Visigota Rejio|Visigotala]] konstrukturi anke trovesis  en la vicineyo.
 
Badajoz atingis importo dum la regno di islamana  regnanti quala la Umayyad-kalifi di [[Córdoba]], e le Almoravid ed  Almohad di Nord-[[Afrika]].  De la 8ma yarcento, la Umayyad-dinastio regnis la  regiono til  la frua 11ma yarcento.  Badajoz  oficale fondesis da la  Muladi-nobelulo [[Ibn Marwan]], c. 875, pos lua ekpulseso de Mérida.  Sub Ibn Marwan, l'urbo esis la sideyo di autonoma rebel-stato, qua extingesis erste la 1ma yarcento.  En 1021 (o forsan 1031), ol divenis la  chefurbo di  mikra islamana rejio, la ''Taifa di Badajoz'', kun 25.000 habitanti.  Badajoz konocesis kom  ''Baṭalyaws''  (ArabicArabe:  بَطَلْيَوْس‎‎) dum islamana regno.  La invado di  Badajoz da Kristana regnanti en 1086 sub Alfonso VI di Kastilia, renversis  la regno la  islamani.  Ultre invado  da le Almoravid di  [[Maroko]] en 1067, Badajoz pose invadesis da  le Almohad en 1147.
[[Arkivo:Ayuntamiento. 31-07-2004.JPG|maldekstra|eta|La urbo-domo]]
Badajoz kaptesis da [[Alfonso la 9ma di León|Alfonso IX di León]]  ye 19ma marto 1230.  Kurte  pos  olua  konquesto, dum la  tempo di Alfonso X la  Saja di Kastilia, episkopala sideyo  establisesis e laboro iniciesis ye la Katedralo di San Juan Bautista.  En 1336, dum la regno di Alfonso XI di  Kastilia, la soldati di Rejo Afonso IV di  Portugal asiejis la urbo.  Tamen, balde  pose, la Kastilian-Leonana soldati, qui  inkluzis [[Pedro Ponce de León la Olda]] e [[Juan Alonso Pérez de Guzmán y Coronel]], duesma sinioro di  Sanlúcar de Barrameda  e  filiulo di Alonso Pérez de Guzmán, vinkis la  soldati  di Alfonso IV en la [[Batalio  di Villanueva de Barcarrota]].  Ta vinko koaktis  la rejo di Portugal desertar l'urbo, ed ol pose neglijesis.
 
Dum [[Mezepoko|mezepoka]] tempi, la familio  Sánchez de Badajoz dominacis la areo kom la  siniori di Barcarrota, proxim Badajoz, aquirinta la domeno en 1369 kande ol grantesis a Fernán Sánchez de Badajoz da Enrique II.  Li provizore perdis Barcarrota pos querelo kun  Portugal, ma balde riganis regno.  La samnoma nepotulo di  Fernán Sánchez, filiulo di Garci Sánchez de Badajoz, esis sinioro di Barcarrota ed Urbestro di Badajoz en 1434.  Garci Sánchez de Badajoz, probable lua filulo, esis notinda skribisto, ed un  ek lua decendanti,  Diego Sánchez de Badajoz, esis anke  notinda dramatisto; lua  ''Recopilación en metro''  editesis  posmorte en 1554.
 
=== '''Geografio''' ===
Badajoz situesas en la  sudwesto dil Iberiana Peninsulo an la rivo dil rivero  Guadiana, an la frontiero kun  Portugal.  Ol esas la chefurbo dil provinco samnoma.   Ol jacas 61 kilometri de Mérida, 89 kilometri  de [[Cáceres]], 217 kilometri de [[Sevilla]], 227 kilometri este de [[Lisboa]], e 406 kilometri de [[Madrid]].  La nova parto dil urbo esas an la sinistra rivo dil rivero, kun plura industriala domeni  e la universitato-hospitalo.
 
=== '''Kulturo''' ===
[[Arkivo:La Giraldilla.jpg|eta|La Giralda]]
Multa notinda artisti, muzikisti, e skribisti naskis en Badajoz.  En arti to inkluzas  aktori Luis Alcoriza,  Manuel de Blas, skribisti Arturo Barea,  Vicente Barrantes Moreno,  José López Prudencio,  Emilio Morote Esquivel,  Jesús García Calderón, kantisti Antonio Hormigo,  Rosa Morena,  Federico Cabo,  Guadiana Almena,  La Caita,  Porrina de Badajoz e pianisti Cristóbal Oudrid ed  Esteban Sánchez, e  piktisti Luis de Morales,  Antonio Vaquero Poblador,  Felipe Checa,  Adelardo Covarsí Yustas, e mult  altri.  La ''[[Institución Ferial de Badajoz]]'' (IFEBA), establisita en 2006, ne nur divenis importanta ekonomiala centro, ma anke salianta  regionala kulturo-centro, ed ultre komerco ol  anke reguloze gastigas kultural eventi, de kaval-kuri e "break"-dansado, e  "paintballing" a [[Karibiana Maro|Karibeana]] dansado.  La precipua teatro en Badajoz esas la  ''Teatro López de Ayala'',  grandioza blanka edifico kun arkatra fenestri  e kapaceso 800 sidili.  Plei di  teatro, [[opero]], koncerti, ed expozi eventas ibe.
 
Quale en  multa  sudala Hispania,  ''[[flamenco]]''-dansado  esas tre populara, e plei reguloze eventas en Badajoz en la  ''Plaza Alta''  ed altra loki.  Ula  ''flamenco-palos''  (tipi)  ligita a Badajoz esas Extremadurana ''jaleos''  ed  Extremadurana  ''tangos''.  La  klasika muziko-grupo  ''Banda Municipal de Música'', establisita en 1867, anke pleas che tala loki en Badajoz e la  provinco; en 2013 ol  havis  33 muzikisti.  En 1998 la municipal guvernerio establisis la [[Municipala Skolo di Muziko en Badajoz]] (''Escuelas Municipales de Música de Badajoz'').  Klasi eventas en quar loki en la publika skoli ''Enrique Segura Covasí, Luis de Morales, Santo Tomás de Aquino''  e  ''Nuestra Señora de la Soledad'', e docas  600 studenti.  la  skolo docas [[klarineto]], [[fluto]], [[gitaro]], perkuto, [[piano]], [[saxofono]], [[trumpeto]], [[violino]], e kanto.  [[Cristóbal Oudrid]]  (1825-1877), un  ek la "fondinta patri" di hispana muzikal nacionalismo,  naskis  en Badajoz, filiulo dil rezidanta militala  bandmastro.  [[Rosa Morena]], bone-konocata ''flamenco''-''pop''-kantistino  qua esis populara en la 1970a yari,  naskis en la  urbo; elua max populara kansono esas  ''Échale guindas al pavo''.
 
La  festivalo "''Feria de San Juan''" eventas omnayare de  23ma  junio til 1ma julio en Badajoz, ed esas grand atraktivo, ne nur por hispani ma anke por portugalani, qui transiras  la  frontiero por asistar  la un-semana festivalo.  Ta festivalo anke inkluzas [[Taurokombato|taurokombati]].
[[Arkivo:Jardines de La Galera de Badajoz desde la Torre de Espantaperros.jpg|maldekstra|eta|Jardines de La Galera]]
La urbo  kontenas multa  islamana  e mezepoka arkitekturo, ma olua  restaji de Romana e Visgotala arkitekturo esas ne tam salianta kam en proxima  Mérida.  La Alcazaba-fortreso esas la maxim notinda strukturo en la urbo  qua atestas  la islamana  kulturo en Badajoz.  Ol  esis la sola importanta fuorto an la  suda portugalana frontiero dum la 17ma e  18ma yarcenti e  dominacis la  stradi di sudala Portugal ed  [[Andaluzia|Andalusia]], ed esis etapeyo por invadi di  Portugal.  Ol okupesis da la duki di La Roca  dum la Kristana periodo.  Ol nun servas kom la Arkeologial Muzeo di Badajoz.
 
Multa historiala monumenti di Badajoz qui esis ruinita esas restaurita.  Olua restorerii, drinkeyi e noktala vivo  esas grand  atraktivo por portugalani.  La 13ma-yarcenta Badajoz Katedralo (konvertita de [[moskeo]] en 1238) esas en la anciena urbo, ed olua arkitekturo indikas la tempestoza historio di Badajoz, similesanta fortreso, kun enorma  muri.  Tri ek la  katedralo-fenestri  esas unika -  un esas en  Gotika stilo, la duesma esas en [[Renesanco]]-stilo, e  la triesma esas en  ''Platersque-''style.
 
La  ''[[Museo Extremeño e Iberoamericano de Arte Contemporáneo]]''  (MEIAC) havas kolekturi de  hispana, portugalana e [[Amerika|Latin-Amerikana]] artisti.  La  edifico situesas en la situo  dil olima karcero, konstruktita dum la  meza-1950a yari en la  situo di  olima 17a-yarcenta militala fortreso, la Fuorto di Pardaleras.  La ''Museo Provincial de Bellas Artes'', la chefa galerio di Extremadura, situesas en du palacatra 19ma-yarcenta hemi apud la  ''Plaza de la Soledad''.  Olua grandeso esas  2000 m<sup>2</sup>, kun plu kam 1200 pikturi e skulturi de la 16ma a la  20ma yarcento, reprezentanta plu kam 350 artisti quala [[Zurbarán]],  [[Luis de Morales]],  [[Caravaggio]],  Flandriana piktisti,  [[Francisco de Goya]],  Felipe Checa,  Torre Isunza,  Eugenio Hermoso,  Adelard Covarsí,  Antonio Juez Nieto,  Francisco Pedraja Muñoz,  [[Pablo Picasso]], e [[Salvador Dalí]], inter altri.
 
La gardeni ''Jardines de la Galera'' devenas de la 10ma yarcento.  Li situesas inter la ''Torre de Espantaperros'' e la ''Chemin de ronde'', en la Alcazaba.  Multa Alhambrana ruinuri ankore existas en la gardeni, ed esas apertita al  publiko depos 2007 pos restauro dil situo pos esir klozita dum plu kam triadek yari.  La etimologio dil nomi dl  gardeni devenas de la fakto, ke la gardeni provizis repozo por karcerani kondamnita a morto-puniso en [[Sevilla]].  Planto-speci en la gardeni inkluzas  ''cinnamomum camphora,  dichondra repens,  ceiba speciosa'', ed arbori di la [[mirto]],  [[lauro]],  [[oranjo]], [[citrono]], e [[Grenado (homonimo)|grenado]].  Altra parki e gardeni inkluzas Castelar, qua havas centrala lageto e plura  monumenti dedikita al  romantikista skribisto  Carolina Coronado ed a Luis Chamizo Trigueros,  la Legión, Rivillas y Calamón, San Fernando, e La Viña.  La urbo anke havas aquo- ed amuzo-parko, la  ''Lusiberia''.
 
''Plaza de España''  esas en la centro dil urbo, la aranjuro designesis dal arkitekto Rodolfo Martinez en 1917 e kompletigesis en 1920.  La granda katedralo esas en la centro dil historial areo.  ''Plaza de Cervantes'' egardesas kom loko  importanta por la historio di Badajoz.  Parti del placo okupas areo qua apartenis la ''Iglesia de San Andrés'' ed olua tombeyo.  Ol ornesas per blanka [[marmoro]] kun samcentra mozaiko de pinta steli de 1888.  ''Plaza Alta'', recente restorita, esis dum  yarcenti la centro dil urbo nam  ol  ecesis la limiti dil islamana citadelo; ol olim konocesis simple kom "la placo".  Hispana  ''flamenco''-gitaristo  [[Paco de Lucía]]  pleis en la ''Plaza Alta'' ye 10ma julio 2013.   La Giralda situesas proxim  ''Plaza de la Soledad''.
 
=== '''Transporto''' ===
[[Fervoyo-Staciono Badajoz]], situita en la nordo  dil urbo, esas la unika fervoyo-staciono en Badajoz.  La  staciono akomodas longa-dista e meza-dista treni, operacata dal  publika kompanio [[RENFE]].  It esas la  lasta hispana fervoyo-staciono ante Portugal.  On  expektas ke la staciono remplasesos da nova staciono an la frontiero kun Portugal kun alta-rapidesa servi da la Sudwesta–Portugalana koridoro e la Madrid–Lisboa-lineo.  En agosto 2017  ''[[Comboios de Portugal]]'', la portugalana nacionala fervoyo-kompanio, iniciis diala servo de  Badajoz ad  [[Entroncamento]], kun konekti  a Lisboa e [[Porto]].
 
[[Badajoz-Aeroportuo]] situesas 13  km este del urbo-centro.  La civila aeroportuo havas komuna strio e direkto-turmo kun Aerobazo Talavera la Real operacata da la Hispana Aer-Armeo, nomizita pro la proxima municipo [[Talavera la Real]].  L'aeroportuo ofras du civila voyi, un a [[Barcelona]] ed altra a Madrid, amba operacata da ''[[Air Europa]]''.
 
[[Badajoz-Aeroportuo]] situesas 13 km este del urbo-centro.  La civila aeroportuo havas komuna strio e direkto-turmo kun Aerobazo Talavera la Real operacata da la Hispana Aer-Armeo, nomizita pro la proxima municipo [[Talavera la Real]].  L'aeroportuo ofras du civila voyi, un a [[Barcelona]] ed altra a Madrid, amba operacata da ''[[Air Europa]]''.
[[Kategorio:Urbi en Hispania]]
309

redakturi