Diferi inter la revizi di Gruzia

734 bitokojn aldonis ,  antaŭ 4 jaroj
kelka korektigi + plusa texto
(kelka korektigi/modifiki)
(kelka korektigi + plusa texto)
'''Noto:''' La korekta nomo di la lando en Ido esas '''Gruzia'''. ''[[Georgia]] esas la nomo dil stato di [[Usa]]na stato. Videz [[Georgia]].''
{{Landi
| Nomo = Gruzia
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo di chefministri di Gruzia
| Titulo_chefo_guverno = Chefministro
| chefo_guverno = [[IrakliGiorgi GaribashviliKvirikashvili]]
| Surfaco = 69.700
| Rango_surfaco = 120
=== Historio ===
{{PA|Historio di Gruzia}}
[[Arkivo:Earlycaucasus655.jpg|thumb|left|200px|Mapo di la regiono di [[Kaukazo]], kun lela stati di ''[[Kolchido]]'' ed ''Iberia''.]]
Homo habitas kontinue la regiono di la nuna Gruzia de la [[petr-epoko]]. La regiono okupesis da [[Anciena Grekia|Greki]] e pose da [[Persian imperio|Persiani]]. NunaLa nuna chef-urbo, Tbilisi, fondesis en [[380 aK]].
 
[[Roman imperio|Romani]] konquestis la regiono komplete en 66 aK, e lua dominacajo duris preske 400 yari. Li introduktis [[kristanismo]] dum la [[4ma yarcento]], e rejulo [[Mirvan la 3ma di Iberia]] deklaris lu l'oficala religio di lando en [[327]]. Ta akto proximigis Iberia e la [[Bizancan imperio]].
[[Arabia|Arabi]] okupis Tbilisi en [[645]], ma Gruziani konservis granda autonomeso sub l'Araba rejio<ref>"Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, marto 1994</ref>. Dum la komenco di la [[12ma yarcento]] rejulo [[Davit la 4ma di Gruzia]] gradope ekpulsis [[imperio Seljuk|Seljuka turki]] de la regiono, e vinkis l'importanta [[batalio di Didgori]] ye la [[12ma di agosto]] [[1121]]. Gruziana rejio atingis lua zenito dum lasta yari de la [[12ma yarcento|12ma]] e l'unesma yari de la [[13ma yarcento]], epoko en ke religiala tolero kreskis e la [[filozofio]] expansis su, ma en [[1292]] [[Mongolia|Mongoli]] okupis la regiono. Mongola okupeso duris til [[1310]].
 
En [[1783]] Gruzia okupesis da [[Rusian imperio]] signatis la [[Georgievsk-kontrato di Georgievsk]] ensegun kequo [[RusianRusa imperio|Rusia]] defendus la mikra rejio di Kartli-Kakheti, restajo di anciena rejii di Gruzia. Tamen, Rusia ne defensis Kartli-Kakheti kande [[Otoman imperio|Turkiani]] e Persiani atakis Tbilisi en [[1875]] e nove en [[1795]].
 
Ye la [[22ma di decembro]] [[1800]] caro [[Pavel la 1ma di Rusia]] anexis la rejio di Kartli-Kakheti a Rusian imperio, e konfirmis l'anexo da dekreto ye la [[8ma di januaro]] [[1801]]<ref>Gvosdev, Nikolas K.: ''Imperial policies and perspectives towards Georgia: 1760-1819'', Macmillan, Basingstoke 2000</ref>. Gruziana nobeleso ne aceptis la dekreto til [[1802]].
 
De [[1803]] til [[1878]] konseque de diversa militi kontre [[Otoman imperio|Otomani]] e [[Persa imperio|Persiani]], Gruziana teritorio kreskis. Exemple, [[Abkhazia]] okupesis komplete en [[1864]]. Dum [[Rusa Revoluciono di 1917]] komencis movado pri nedependo, ma en februaro [[1921]] la SovietianSovietiana [[Reda Armeo]] okupis la lando e retrodonis la teritorio a Turkia.
 
Gruzia divenis itere nedependanta pos falola krulo di [[Sovietia]], ye la [[9ma di aprilo]] [[1991]]. Ye la [[26ma di mayo]] sam yaro, [[Zviad Gamsakhurdia]] elektesis prezidanto. Gamsakhurdia pariis pri Gruziana nacionalismo, e deklaris ke [[Abkhazia]] e [[Sud-Osetia]] restus sub Gruzian autoritatoadministrado.
 
De la [[22ma di decembro]] [[1991]] til la [[6ma di januaro]] [[1992]] eventis sangoza [[stato-stroko]] qua ekpulsis Gamsakhurdia de povo. Balde komencis [[interna milito]] qua duris til [[1995]]. En [[1992]] [[Eduard Shevardnadze]] retroiris a Gruzia ed unionis su a la chefi di revolto, Kitovani e Ioseliani, ed organizis triumviraro, nomizita "Konsilantaro di Stato" por guvernar la lando. En [[1995]] Shevardnadze oficale elektesis prezidanto di la lando.
 
La [[legifala povo]] konsistas ek la parlamento, qua kompozesas per unika chambro kun 235 membri, qui elektesas dal populo por 4-yara periodo.
 
[[Arkivo:Georgia high detail map.png|thumb|right|Mapo di Gruzia kun Abkhazia (en verda) e Sud-Osetia (en violea).]]
 
====Autonoma regioni en Gruzia====
[[Arkivo:Georgia high detail map.png|thumb|right|Mapo di Gruzia kun Abkhazia (en verdaverde) e Sud-Osetia (en violeaviolee).]]
* [[Adjaria]] (en sud-westoweste, apud Nigra maro)
 
* [[Abkhazia]] (en nord-westoweste, apud [[Nigra maro]])
** Surfaco: 8 400 km²
** Chefurbo: [[Sukhumi]]
* [[Sud-Osetia]]
 
Autonoma regiono di '''Abkhazia''' proklamis su nedependanta en [[1992]], ma nula stato agnoskabis la nedependo. Nur Rusia havas bona relati kun Abkhazia. La regiono di [[Sud-Osetia]], en la montaro [[Kaukazo]] montaro (nordonorde dide la lando), deklaris su nedependanta de Gruzia ye la [[28ma di novembro]] [[1991]]. ([[Nord-Osetia]] esas parto di [[Rusia]]).
 
En agosto [[2008]] Gruzia probis sensucese retrokonquestar [[Sud-Osetia]] per koakto. Pro to [[Rusia]] helpis [[Sud-Osetia]].
 
=== Geografio ===
Gruzia jacas en sudala [[Kaukazo]], inter [[latitudo|latitudi]] 41ºN e 44ºN e [[Longitudo|longitudi]] 40ºE e 47ºE. KunHavante 67,.900 km² olla lando esas montoza la lando. Monto Shkhara, kun 5,068{{formatnum:5068}} metri di [[altitudo]] esas lua maxim alta montoponto. La preciputa [[fluvio|fluvii]] di la lando esas Rioni, longa de 327 km, e Mtkvari (Turke: ''Kura''), qua naskas en [[Turkia]] ed ekfluas aden [[Kaspio]], en [[Azerbaijan]].
 
La [[klimato]] di Gruzia esas extreme variata, kande on konsideras la mikra surfaco di la lando. Existas du precipua klimatala zoni, qua aproxime korespondas al esto e la westo di la lando. L'alta montaro [[Kaukazo]] impedas l'eniro di la kolda aeral amasi de la nordo, dum ke la "mikra Kaukazo" sude impedas l'arivo di la sika e varma venti de la sudo. La klimato weste de Gruzia esas precipue [[subtropikala klimato|subtropikala]] kun influo dil [[altitudo]], e lua mezavalora yarala [[pluvozeso]] varias de 1.000 mm til 4.000 mm.
 
=== Ekonomio ===
93 190

redakturi