Diferi inter la revizi di Nederlando

273 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 jaroj
kelka korektigi + texto, imaji
(kelka korektigi)
(kelka korektigi + texto, imaji)
| Surfaco_aquo = 18,41
| Habitanti = {{formatnum:16500156}}
| Rango_lojantiRango_habitanti = 61
| Yaro = 2009
| Denseso di habitantaro = 396
| Religii = [[Kristanismo]] (historiale precipue [[protestantismo]])
}}
'''Nederlando''' esas lando en westalawestal [[Europa]]. Lua vicina landi esas: [[Germania]] este e [[Belgia]] sude. Norde e weste jacas [[Norda Maro]].
 
'''Nederlando''' esas lando en westala [[Europa]]. Lua vicina landi esas:
* en esto, [[Germania]],
* en sudo, [[Belgia]].
En nordo ed en westo jacas [[Norda Maro]].
 
Nederlando esas membrostato dil [[Europana Uniono]], [[NATO]], [[Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo|OKED]], [[MOK]], e signatis la [[protokolo di Kyoto]]. Kun [[Belgia]] e [[Luxemburgia]] ol facas parto de l'ekonomiala regiono [[Benelux]].
Nederlandana koloniala imperio komencis kreskar dum la [[17ma yarcento]]. En [[1614]] Nederlandani fondis Nieuw Amsterdam, en la sudo di [[Manhattan]]-insulo - nune [[New York]]. En [[Sudafrika]] Nederlandani establisis su en [[1652]]. Cirkum [[1650]] Nederlandani posedis aproxime {{formatnum:16000}} komercala navi<ref>[http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=682 The middle colonies] Digital History</ref>, e lua habitantaro kreskis de 1.5 til 2 milioni habitanti. Multa ekonomiala historiisti konsideras Nederlando kom la bersilo di moderna [[kapitalismo]]. En [[Amsterdam]] fondesis l'unesma [[borso]] dil mondo.
 
EnYe la [[1919ma di januaro]] [[1795]], un dio pos la princo [[Willem la 5ma di Orange]] fugarfugir vers [[Anglia]], la [[Bataviana republiko di Batavia]] proklamesis, simile a [[Francia|Franciana republiko]], e lastisduris til [[5 di junio]] [[1806]]. De [[1806]] til [[1810]] [[Napoleon Bonaparte]] establisis la [[Rejio di Holando]] kom marioneta stato, kontrolita da sua fratulo [[Louis Bonaparte]]. En 1810 Napoleon enkorpigis Holando a Franca imperio. L'enkorpigo duris til [[1813]].
 
[[Arkivo:1815-VerenigdKoninkrijkNederlanden-en.svg|thumb|250px|left|La provinci dil [[Unionita Rejio di Nederlando]] (1815-1830)]]
En [[1815]] la [[Kongreso di Wien]] establisis l'[[Unionita Rejio di Nederlando]], expansita sude por kontrolar la nuna [[Belgia]] e [[Luxemburgia]]. En [[1830]] BelgianiBelgi revoltis e deklaris nedependo. En [[1890]] l'uniono kun Luxemburgia cesis.
 
Dum [[Unesma mondomilito]], quankam Nederlando restis neutre, lando esis forte volvita en milito<ref>Abbenhuis, Maartje M. The Art of Staying Neutral. Amsterdam: Amsterdam UP, 2006.</ref>. [[Germanian imperio|Germaniani]] projetis invadar lando, ma generalo [[Helmuth Johann Ludwig von Moltke]] abortis la plano. Nederlando furnisis vari a Germania til Britaniana blokuso en [[1916]].
 
[[Arkivo:Rotterdam,_Laurenskerk,_na_bombardement_van_mei_1940.jpg|thumb|200px250px|[[Rotterdam]] pos bombardo da Germanian ''Luftwaffe''.]]
EnYe la [[1010ma di mayo]] [[1940]] dum [[Duesma mondomilito]] [[Nacionalsocialista Germania]] invadis Nederlando por atakar [[Francia]] en [[14 di mayo]] Nederlando kapitulacis. Dum Germanian okupeso, cirkumcirkume 100,.000 [[judo|judi]] transportesis vers [[koncentro-kampeyokoncentreyo|koncentro-kampeyikoncentreyi]] en Germania, [[Polonia]] e [[Chekoslovakia]], inkluzite juda puerino [[Anne Frank]]. Nur 876 transvivis til finar milito.
 
LandoLa lando esis un diek la fondinti di [[Benelux]] (ekonomial alianco kun [[Belgia]] e [[Luxemburgia]]) en [[1944]] e pose esis un deek la sis fondinti di la [[Komuneso Europana pri Karbono- e Stalo-Komuneso]] en [[1951]], e pose dedel [[Europana Komuneso Ekonomiala]], embriono di la nuna [[Europana Uniono]]. LandoNederlando ankeank esis un diek la 12 fondinti di [[NATO]], ye la [[4ma di aprilo]] [[1949]]. Dum la [[1960a yari|1960a 1960ma]] e [[1970a yari 1970ma|1970ma]] eventis multa sociala transformi: yuni, specalenote studenti, refuzis tradicional [[etiko]] ed avancis en temi quale yuri por la mulieri, [[sexualeso]], [[desarmizo]] ed ekologiala temi.
 
[[Arkivo:Koningin Beatrix in Vries.jpg|thumb|left250px|160px[[Beatrix di Nederlando|Rejino Beatrix]].]]
[[Arkivo:Prinses Juliana 1978.jpg|thumb|250px|left|[[Juliana di Nederlando|Rejino Juliana]], en 1978.]]
Ye la [[30ma di aprilo]] [[1980]] rejino [[Juliana di Nederlando|Juliana]] abdikis, e lua filiino [[Beatrix di Nederlando|Beatrix]] asumis la krono. Dum lua regno signatesis la [[kontrato di Maastrich]], qua kreis l'[[Europana Uniono]] ye la [[1ma di januaro]] [[1993]].
 
Longatempe la politiko en Nederlando dominacesis da Kristana-Demokratiala partisi, qui guvernis lando de la [[1910a yari 1910ma]]. To chanjesis en [[1994]], kande social-demokrati e liberali formacis la nomizita "purpurea ministraro", qua guvernis til [[2002]]. La [[6ma di mayo]] ta yaro [[Pym Fortuyn]], populisto di dextra kontre l'enmigrado, asasinesis. LiaLua partiso divenis importanta pos l'elekti, ma l'interna disputi interne la partiso flebeskis ol en la sequanta elekto.
 
LaYe la [[10ma di oktobro]] [[2010]] [[Nederlandan Antili]] desaparis. Kom rezulto di plebiciti [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] e [[Saba]] decidis enkorpigar su a Nederlando esante specala municipi, dum ke [[Aruba]], [[Sint Maarten]] e [[Kuracao]] votis por divenar suverena monarkii en la rejio di Nederlando.
 
== Politiko ==
Nederlando esas [[konstitucala monarkio]]. La chefo dil stato esas la rejo, nune [[Willem-Alexander di Nederlando|Willem-Alexander]]. La [[chefo di guvernerio]] esas la [[chefministro]], nune [[Mark Rutte]]. La parlamento havas du chambri: la Domo di Reprezenteri kun 150 membri qui elektesas dal populo por 4 yari, e la [[Senato]] kun 75 membri qui elektesas dal membri de lokala legifanta asemblaji.
 
La [[Judicialajudiciala povo]] kompozesasformacesas daper 11 distriktala korti, 4 apelo-korti, tri administrala apelo-korti e la Supra Korto. La judiciisti nominesas da la guvernerio por dumvivantadumviva ofico-tempo, ma mustas retretar evante 70 yari.
 
[[Konstituco]] di lando skribesis en [[1815]] e sufrissubisis revizo en [[1848]] por institucar [[parlamentala demokratio]]. Recente, granda parto di lua texto modifikesis en [[1993]]. Super lua texto, por enkorpigar [[Aruba]], [[Sint Maarten]] e [[Kuracao]], existas la Statuto dil Rejio di Nederlando.
 
De longa tempo, lando havas tradiciono di sociala tolero. LaDum la [[18ma yarcento]], dum kekande [[protestantismo]] esis l'oficala religio, [[katolikismo]] e [[judaismo]] toleresis. Nune, la lando konsideresas un diek la maxim liberala dildel mondo enpri aferi quale [[aborto]], yuri por [[homosexualo|homosexuali]], uzajo di drugidrogi, edc.
 
=== Politikala subdividuro ===
* [[Zelando]]
| width="50%" style="vertical-align: top; rowspan=6" |
[[Arkivo:Map provinces Netherlands-en.svg|thumb|200px|Mapo di Nederlando kun lua provinci (nomi en Anglianal'Angla).]]
|}
 
== Geografio ==
[[Arkivo:Nijlânnermolen_Workum.jpg|thumb|230px|left|Peizajo en [[Frizia]].]]
L'Europana teritorio di Nederlando jacas inter la [[latitudo|latitudi]]50º e 54º N, e la [[longitudo|longitudi]] 3 e 8ºW. Ol dividesas da 3 fluvii en du regioni: [[Rheno]] e du deek lua branchi, [[Waal fluvio Waal|Waal]] e [[Meuse fluvio Meuse|Meuse]]. La sudo di Nederlando esas granda fluviala delto. Vasta regioni di Nederlando jacas sub la [[mar-marala nivelo]].
 
La dominacanta [[vento]] en Nederlando suflas de sudwesto. To rezultas en moderema [[marala klimato]], kun kolda someri e moderema venti, e [[humideso]] frequente alta. To eventas specale en litoro, ube la [[temperaturo|temperaturi]] povas esar 10ºC plu alta kam en la regioni marfore, sud-este de lando. Konjelanta temperaturi (infre 0ºC) ordinare eventas de la duimo di novembro til la fino di marto. [[Nivo]] povas okurar de novembro til aprilo, plu rare de oktobro til mayo.
[[Arkivo:Amazonehaven.JPG|thumb|180px|La portuo di [[Rotterdam]] esas la maxim granda de Europa.]]
{{PA|Ekonomio di Nederlando}}
Nederlando havas forta [[ekonomio]], ed esas un diek la 10 maxim granda exportaceri dilde la mondo. Pos la [[16ma yarcento]] la konstrukturo di navi, la pesko, l'[[agrokultivo]], la [[komerco]] e la banki esas la precipua ekonomial agadi di la lando. La [[portuo]] di [[Rotterdam]] esas la maxim granda de [[Europa]].
 
L'industrio di alimenti esas la precipua industriala sektoro. Altra importanta industrii esas kemiala, metalifala, mashinifari, elektrikala produkti, e [[turismo]].
 
== Demografio ==
La [[5ma di novembro]] [[2011]] Nederlando havis cirkum {{formatnum:16735100}} habitanti<ref>[http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm CBS - Population counter - Extra] Statistics Netherlands</ref>. Ol esas la 11ma granda de [[Europa]] en habitantaro totala. Lua [[denseso di habitantaro]] (cirkum 400 personi/km²) esas un diek la maxim granda dil mondo. Cirkum 7.6 milion habitanti vivas en l'ekonomiala regiono koncita kom ''Randstat'', qua extensas su tra la provinci [[Norda Holando]], [[Suda Holando]], [[Provinco di Utrecht|Utrecht]] e [[Flevoland]].
 
La majoritatomaxim demulta la habitantarohabitanti - 80,9% - esas Nederlandani. Altra grupi esas [[Indonezia]]ni (2,4%), [[Germania|Germani]] (2,4%), [[Turkia|Turki]] (2%) ed altra. Plu kam 99% de la habitantaro savas lektar e skribar.
 
[[Nederlandana linguo|Nederlandana]] parolesas da la majoritatomaxim dilmulta habitanti. [[Friziana linguo|Friziana]] parolesas en [[Frizia]], ube ankeank esas oficala.
 
== Kulturo ==
[[Arkivo:Shocking_Blue_923-1956.jpg|thumb|220px|[[Shocking Blue]].]]
[[Arkivo:2U_Live_Photo_NEWCUT.jpg|thumb|left|200px|[[2 Unlimited]].]]
Lando havas multopla muzikala tradicioni. Lua precipua folklorala jenro esas ''Levenslied'', "la muziko di la vivo". Ta muziki havas simpla melodii e ritmi, e lua temi ordinare esas amo, morto e soleso. Nuntempala [[rock]] e [[pop]] aparis dum la [[1960a yari 1960ma]], kun forta influo de [[Usa]] ed [[Unionita Rejio]]. Dum la 1960ayari 1960ma e 1970a yari1970ma la muziki maxim-multa-kaze kompozesis en Angla linguo. Bandi quale [[Shocking Blue]] (kun lua kansono ''Venus''), Golden Earring e [[Focus (bando)|Focus]] atingis internaciona suceso.
 
Dum la [[1990a yari 1990ma]] Nederlandana e Belgiana ''House''-muziko kunfuzis en la projeto [[2 Unlimited]], qua vendis 18 milion kopii de lua muziki. Pos la 1990a yari Nederlandana [[disk-jokeo|disk-jokei]] quale [[Armin van Buuren]], [[Tiësto]], Hardwell, [[Sander van Doorn]] ed [[Afrojack]] atingis granda internaciona suceso.
 
En klasika muziko, [[Louis Andriessen]] konsideresas un diek la maxim bona kompozisti viva. Eminenta violinisti esas [[Janine Jansen]] ed [[André Rieu]]. [[Lavinia Meijer]] esas notora [[harpo|harpisto]]. En [[2012]] el lansis [[CD]] kun muziki de [[Philip Glass]] transskribita por harpo, kun la propr aprobo de Philip Glass.<ref>[http://www.allmusic.com/album/philip-glass-metamorphosis-the-hours-mw0002435025 Lavinia Meijer - Philip Glass : Metamorphosis & The Hours], Allmusic.com</ref><br />
La koncertodomo ''Concertgebouw'' esas domo por la Royal Simfinial Orkestro (''Koninklijk Concertgebouworkest''), konsiderata un diek la maxim bon orkestri dil mondo.
 
La muziko de [[Aruba]] e de l'anciena [[Nederlandan Antili]] mixas Afrikana, nativa e Nederlandana elementi ed esas simila a la muziki de altra Karibiana insuli, quale [[Barbados]], [[Martinik]], [[Trinidad e Tobago]] e [[Guadelupa]]. [[Surinam]], ex-Nederlandana kolonio en Sud-Amerika, exportacis la jenro ''kaseko'' a l'insuli. En [[Kuracao]] kreesis muzikala jenro konocita kom ''tumba''.
=== Sporto ===
[[Arkivo:NED-DEN_Euro_2012_(10).jpg|thumb|220px|Nederlandana futbalisti [[Arjen Robben]] e [[Robin van Persie]] pleas por Nederlandana esquado en 2012.]]
CirkumCirkume 4.5 milioni deek la 16.8 milion habitanti dedi Nederlando registragesas en un deek la 35,.000 sportala klubi di Nederlando. CirkumCirkume 2/3 de lua habitantaro evante 15 til 75 yari praktikas sporti omna semani.<ref>{{cite web |dftitle=yes|date=20080925042514Sport in Nederland |url=http://s2.ned.univie.ac.at/NoN/landeskunde/nl/h11/index.htm |title=Sport in Nederland| author=ned.univie.ac.at|language=Nederlandana{{nl}}}}</ref> [[Futbalo]] esas la maxim populara sporto, ante ''hockey'' en la feldo e [[volebalo]]. [[Teniso]], [[gimnastiko]] e [[golfo]] esas la maxim populara individuala sporti.<ref>{{cite web|df=yes|date=20070812034648 |url=http://www.sport.nl/content/nieuwsartikelen/nocnsf/223198?channel=nocnsf |title=Ledental sportbonden opnieuw gestegen |author=sport.nl. 24|date=24ma di julio 2006}}</ref>
 
== Extera ligili ==
85 022

redakturi