Diferi inter la revizi di Tanzania

423 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 jaroj
kelka korektigi + texto, imaji
(+texto, referi, imaji)
(kelka korektigi + texto, imaji)
| Imajo_mapo = Tanzania in its region.svg
| Chefurbo = [[Dodoma]]
| Lojanti_chefurboHabitanti_chefurbo = {{formatnum:324347}} ([[2002]])
| Precipua_urbo = [[Dar-es-Salaam]]<br /><small>(2 497 940 habitanti - 2002)</small>
| Oficala_lingui = [[SwahiliSwahilia linguo|SwahiliSwahilia]], [[AnglianaAngla linguo|anglianaAngla]]
| Guvernerio = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato = Listo di prezidanti di Tanzania
| Titulo_chefo_stato = Prezidanto
| Chefo_di_stato = [[JakayaJohn MrishoPombe KikweteMagufuli]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo di chefa ministri di Tanzania
| Titulo_chefo_guverno = Chefa ministro
| chefo_guverno = [[MizengoKassim Kayanza Peter PindaMajaliwa]]
| Surfaco = {{formatnum:945090}}
| Rango_surfaco = 27
| Surfaco_aquo = 6,2
| LojantiHabitanti = {{formatnum:4318800044928923}}<ref>[http://www.nbs.go.tz/pdf/Tanzania_in_Figures2010.pdf Tanzania in Figures 2010]</ref>
| Rango_lojantiRango_Habitanti = 30
| Yaro = 20102014
| Lojanto-densesoDenseso di habitantaro = 46.3
| Reto_kodo = .tz
| Nomo_himno = ''Mungu ibariki Afrika''
| Religii = [[Islamo]] c. 35%, Lokala religii c. 35%<br /> [[Kristanismo]] c. 30%
}}
'''Tanzania''' (kompleta nomo: '''Unionita Republiko Unionita di Tanzania''') esas lando qua jacas en est-estal [[Afrika]] che [[Equatoro]]. Lua vicina landi esas: [[Kenia]] ed [[Uganda]] norde, [[Ruanda]] e [[Burundi]] nord-weste,
[[Demokratial Republiko Kongo]] weste, [[Zambia]] sudweste, e [[Malawi]] e [[Mozambik]] sude. Este jacas l'[[Indiana oceano]].
* en nordo, [[Kenia]] ed [[Uganda]],
* en nord-westo, [[Ruanda]] e [[Burundi]],
* en esto, [[Demokratial Republiko Kongo]],
* en sud-westo, [[Zambia]],
* en sudo, [[Malawi]] e [[Mozambik]].
En esto jacas [[Indiana oceano]].
 
'''Bazala fakti pri Tanzania.'''
=== Historio ===
{{PA|Historio di Tanzania}}
''[[Australopithecus afarensis]]'' habitis la regiono di nuna Tanzania cirkumcirkume 3 milion yari ante nun. Hominidi de la genero ''Paranthropus'' habitis la regiono plu kam 2 milioni dimilion yari ante nun. CirkumCirkume {{formatnum:2000}} yari ante nun, l'unesma [[bantuo|populi bantua]] populi komencis arivar de vicina regioni vicina. Komercisti de [[Persiana gulfo]] introduktis [[islamo]] en la litoro di la regiono dum la 8ma o 9ma yarcenti.
 
[[Vasco da Gama]] esis l'unesma [[Europa]]no qua arivis en la regiono di nuna Tanzania, en [[1498]]. [[Portugal]]ani konquestis komplete la litoro di la regiono en [[1525]], ma ekpulsesis dadal Arabi de [[Oman]] dum la [[18ma yarcento]]. Sultano [[Seyyid Said]] establisis la chef-urbo di la regiono en [[Zanzibar]] en [[1840]]. Il developis komercala voyichosei qui iris til central Afrika e [[Lago Tanganyika]], e la regiono divenis centro por komerco di [[sklaveso|sklavi]].
 
[[Arkivo:Flag_of_Deutsch-Ostafrika.svg|thumb|200px|left|Flago di la Germana Estal Afrika]].]]
De [[1880]] til [[1919]] Tanganyika divenis [[GermaniaGermana imperio|Germana]]na kolonio. Germani establisis bazala skoli e licei en la regiono. Pos fino difinir l'[[unesma mondomilito]], [[Unionita Rejio|Britaniani]] okupis la regiono en [[1919]] ed establisis [[Britaniana EstEstal Afrika]]. En [[1928]] li inauguris l'unesma [[fervoyoferovoyo]] di la regiono, Tabora-Mwanga. Britanian administrado lastisduris til [[1961]].
 
KontinentalaLa partoteritorio an la kontinento, nomizita ([[Tanganyika]]), divenis nedependanta en [[1961]]. [[Julius Nyerere]] esis lua unesma prezidanto. [[Zanzibar]] divenis nedependanta en [[1963]]. EnYe la [[2626ma di aprilo]] [[1964]] [[Tanganyika]] e [[Zanzibar]] unionesis epor formacisformacar Tanzania, e Nyerere divenis la prezidanto dil unionita lando.
 
Nyerere establisis [[diktatoreso]] kun singla partiso, eed establisis diplomacala relati kun [[komunismo|komunista]] landi, quale ([[Populala Republiko di Chinia]], [[Est-Germania]] e [[Sovietia]]) establisis diplomacala relati kun Tanzania. [[KoruptajoKorupteso]] esis abundeganta.<ref>Annabel Skinner. ''Tanzania & Zanzibar''. p. 17.</ref>.
 
La rejimo di singla partiso finis en [[1985]], kande lando havis lua unesma elekto kun multaplura partisi, ma l'elekto vinkesis da [[Ali Hassan Mwinyi]], de la partiso ''Chama Cha Mapinduzi'', fondita da Nyerere. En [[1990]] kelka grupi en Zanzibar demandis referendoplebicito pri la nedependo dil insulo, ma lia demandi esis neglijita.
 
Quankam neregulozesi en elektala proceso, [[Benjamin William Mkapa]] elektesis prezidanto en [[1995]] e guvernis til [[2005]]. En [[2005]] okurisitere noveeventis elekti, e [[Jakaya Mrisho Kikwete]] asumis komla prezidantoprezidanteso.
 
=== Politiko ===
[[Arkivo:John_Magufuli_2015.png|thumb|200px|[[John Pombe Magufuli]], prezidanto di Tanzania]]
[[Arkivo:Kikwete and Pinda.jpg|thumb|220px|La prezidanto [[Jakaya Mrisho Kikwete|Jakaya Kikwete]] e la chefa ministro [[Mizengo Kayanza Peter Pinda|Mizengo Pinda]].]]
[[Arkivo:Kassim_Majaliwa.jpg|thumb|200px|left|Chefa ministro [[Kassim Majaliwa]]]]
Tanzania esas prezidantala [[republiko]]. La prezidanto - nune [[JakayaJohn MrishoPombe KikweteMagufuli]] - esas ambe [[chefo di stato]] e [[chefo di guvernerio]], ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. Lu selektas ed indikas la [[chefa ministro]] inter la membri di Nacional Asemblajo. La chefa ministro esas la chefo dil guverno en la Nacional Asemblajo. Pos la [[20ma di novembro]] [[2015]] esas [[Kassim Majaliwa]].
 
La [[Legifalalegifala povo]] kompozesas daek la Nacional Asemblajo, qua havas 250 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo. Nuna [[konstituco]] ratifikesis en [[1977]].
 
[[Judiciala povo]] kompozesas da quar niveli, e kombinas l'autoritato di tradicionala tribuala legi, islamaislamala legi e Britaniana komuna legi. LandoTanzania establisis specala korto por komercal aferi en [[1999]].
 
L'arkipelago di [[Zanzibar]] esas mi-autonomoautonoma. Ol havas lua propra prezidanto e lua domo di reprezentanti, kun 50 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo.
 
=== Geografio ===
[[Arkivo:Tz-map.png|200px|right|thumb|Mapo di Tanzania.]]
[[Arkivo:Ngorongoro Crater.jpg|thumb|left|200px|La [[kratero di Ngorongoro]].]]
Tanzania esas la 31ma maxim granda lando dildel mondo ensegun totalala surfaco totala. Lua surfacoareo esas simila ad [[Nigeria]]. Ol formacesis daper l'uniono dil anciena [[kontinento|kontinentala]] stato di [[Tanganyika]] plukun l'anciena [[insulo|insulala]] stato di [[Zanzibar]].
 
En nordNord-westo,weste de la lando la tereno esas montoza. La maxim alta monto di [[Afrika]], [[Kilimanjaro]] (kun {{formatnum:5895}} metri di altitudo) jacas ibe. En nordo ed en westo jacas granda lagi: la [[Lago Viktoria]] - la maxim vasta lago di Afrika - enan la nordala bordero kun [[Uganda]], e la [[Lago Tanganyika]] - la maxim profunda dide Afrika - enan la westala bordero kun [[Demokratial Republiko Kongo]]. La maxim longa [[fluvio]] di la lando esas [[fluvio Ruvuma|Ruvuma]], longa de 800 km, qua formacas naturala frontiero kun [[Mozambik]].
 
EnNorde nordodel teritorio anke jacas la famoza [[kratero di Ngorongoro]], e la [[Naciona Parko di Serengeti]]. CirkumCirkume 38% de lua surfaco protektesas en naciona parki ed altra protektita arei.<ref>{{cite book|author1=Laher, Ridwan|author2=SingíOei, Korir|title=Indigenous People in Africa.: Contestations, Empowerment and Group Rights|url=http://books.google.com/books?id=nZiyAwAAQBAJ&pg=PA57|date=2014|publisher=Africa Institute of South Africa|location= Pretoria, Sudafrika |isbn=978-0-7983-0464-1|pages=57–}}</ref> Tanzania havas 16 nacionanacionala parki,<ref>{{cite web | url=http://www.tanzaniaparks.com/ | title=Home | publisher=Tanzania National Parks | accessdate=1616ma Octoberdi oktobro 2014}}</ref> plu altra forestala rezervi, eed anke rezervi por chaso.
 
La [[Klimatoklimato]] varias multe en Tanzania. En l'alta regioni la mezvaloramezavalora [[temperaturo|temperaturi]] esas 10ºC dum la [[vintro]] e 20ºC dum la [[somero]]., En altra regioni la temperaturie rare esas min kam 20ºC. La maxim varma periodo extensas de novembro til februaro, kun mezvalora temperaturi inter 25ºC e 31 °C.
 
=== Ekonomio ===
[[Arkivo:Tea fields, Tukuyu, Tanzania.jpg|thumb|200px|Kultivo di [[teo]] en Tukuyu.]]
{{PA|Ekonomio di Tanzania}}
[[Agrokultivo]] equivalasreprezentas cirkumcirkume 75% dide luala [[KLP]] di Tanzania ed employas 75% de labor-povo. La maxim signifikanta export-vari esas [[kafeo]], [[kotono]], spici, ed industriala produkti. Lando havas multa naturala rekursi, komquale minerali, [[naturala gaso]], e potencialo por [[turismo]], qua kreskas omnayare.
 
Tanzania esas la 3ma maxim granda produceroproduktero di [[oro]] en Afrika, pos [[Sudafrika]] e [[Ghana]]. L'exploro di [[naturala gaso]] en Songol'insuli Songo insuliSongo komencis en [[2004]]<ref>[http://www.tpdc-tz.com/songo_songo.htm Songo Songo gas to electricity project]</ref>. La gaso uzesas por produktar [[elektro]] en Dar-es-Salaam.
 
Laboranta pueri esas komuna en lando, specale por puerini<ref>http://personal.lse.ac.uk/manacorm/tanzania.pdf</ref>. Puerini esas uzata specale por domala verki.
 
=== Demografio ===
On kalkulis ke la totala habitantaro di Tanzania esis {{formatnum:4318800044928923}} en [[2010]]. On existasExistas plu kam 120 rasala grupi en la lando. La populi Sukuma, Haya, Nyakyusa, Nyamwezi, e Chagga populi havas plu kam 1 milioni personi. La maxim granda urbi di landoTanzania esas [[Dar-es-Salaam]] (plu kam 2 milion habitanti), [[Mwanza]] e [[Zanzibar]] (plu kam 400,000 habitanti).
 
Segun statistikostatistiki dedel Usana Departmento di Stato, 62% profesas [[Kristanismo]], 35% [[Islamo]] e 3% lokala tribuala religii<ref>http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127259.htm</ref>. Tamen, ''The World Factbook'' kalkulas ke 30% esas kristani, 35% esas islamani e 35% profesas tribuala religii<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html</ref>.
 
=== Kulturo ===
L'oficala lingui esas [[Swahili-Swahilia linguo|SwahiliSwahilia]] eed [[AnglianaAngla linguo|AnglianaAngla]]. Plu kam altraAltra lokala lingui parolesas. [[ArabianaAraba linguo|ArabianaArab]] uzesas en [[Zanzibar]].
 
La tradicioni di Tanzania esas precipue orala. La [[Literaturoliteraturo]] esas poka, e la libri esas kustoza. La majoritatomaxim dimulta lua literaturolibri skribesas en Anglianal'Angla o Swahilila Swahilia. [[Shaaban Robert]] konsidereas "la patro di Swahili-la literaturo en Swahilia". Altra notinda skriptisti esas [[Euphrase Kezilahabi]], Gabriel Ruhumbika, Muhammed Saley Farsy, Faraji Katalambulla, [[Godfrey Mwakikagile]], Mohamed Said, Abdulrazak Gurnah, profesoro Julius Nyang'oro, inter altraaltri.
 
[[Arkivo:YASC Building.JPG|thumb|200px|[[Futbalo]]-klubo ''Young Africans Sports Club'' - YASC.]]
La maxim populara [[sporto]] di landoTanzania esas [[futbalo]], quankam lando nulatempe partoprenis en la [[Mondala Kupo di Futbalo]]. [[Basketbalo]] e plu recente [[kriketo]] anke esas populara.
 
En [[muziko]], la maxim populalapopulara stili esas lokala [[hip hop]] (konocita kom "bongo flava", kantata en [[swahili-swahilia linguo]]), [[rumba]] e [[reggae]].
 
=== Referi ===
81 288

redakturi