Diferi inter la revizi di Latvia

74 bitokojn aldonis ,  antaŭ 4 jaroj
kelka korektigi +imaji
(kelka korektigi +imaji)
| Chefo_di_stato = [[Raimonds Vējonis]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo di chefministri di Latvia
| Titulo_chefo_guverno = chefministroChefministro
| chefo_guverno = [[Laimdota Straujuma]]
| Surfaco = {{formatnum:64589}}
| Nomo_himno = ''Dievs, svētī Latviju!''
| Pekunio = [[Euro]]
| Religii = [[kristanismo]] (67%) }}
}}
 
'''Latvia''' esas lando en nord-est [[Europa]] inter [[Rusia]], [[Bielorusia]], [[Lituania]] ed [[Estonia]]. En esto jacas [[Baltika Maro]].
 
=== Historio ===
{{PA|Historio di Latvia}}
Homi komencis habitar la regiono di nuna Latvia cirkum 9,000 yari ante Kristo. Dum [[mez-epoko]] la voyo inter [[Skandinavia]] e [[BizancianaBizancana Imperioimperio]] krucumis la regiono, qua anke esiskonocesis konocita dapor la nomo [[Livonia]]. Latviana [[sucino]] ja esis konocitakonocesis centi di yari ante, da [[Roman imperio|Romani]] e [[Antiqua Grekia|Greki]].
 
[[Arkivo:Teutonic_Order_1260.png|thumb|left|280px|Stato dil [[Ordeno di Germana Kavalieri]] en [[1260]].]]
Dum la [[13ma yarcento]] la regiono jacisrestis sub dominaco dil [[Ordeno di Germana Kavalieri]]. Li fondis [[Riga]] en la yaro [[1201]]. En [[1282]] l'urbi di [[Riga]], Cēsis, Limbaži, Koknese e Valmiera divenis membri de [[Hansa-uniono]]. Riga establisis forta komercala relati kun altra regioni de [[Baltiko]].
 
Dum la [[16ma yarcento]] [[Luteranismo]], expansis tra la regiono. En [[1561]] pos [[Livonia milito]] la regiono la regiono submisis su a la [[Granda Dukio di Lituania]], pose parto di [[Polonia-Lituania]]. Pos militi inter Polonia e Suedia ([[1600]] til [[1629]]) [[Suedia]] okupis [[Riga]] en [[1621]] e altra teritorii. En [[1629]] nur la sudwestala parto dide la dukio di Livonia restis sub la domeno di Polonia-Lituania, e [[katolikismo]] divenis la precipua religio en ta areo. Suediana dominacajo lastis til [[1721]].
 
[[Rusian imperio]] okupis Latvia dum la [[18ma yarcento]]. Rusi atemptisprobis remplasigar [[Latviana linguo]] da [[Rusiana linguo]] dum fino di [[19ma yarcento]], ma populala nekontento explozis dum [[Rusiana Revoluciono di 1905]] qua recevis [[Nacionalismo|nacionalista]] karaktero en Baltika stati.
 
[[Arkivo:Latvia stamp K.Ulmanis 2001 15l.jpg|thumb|left|130px|[[Kārlis Ulmanis]], unesma chefo di guvernerio di Latvia.]]
[[Unesma mondomilito]] devastis la regiono di nuna Latvia. Demandi por auto-determinado komence esis movado por autonomio, ma kun [[Rusiana Revoluciono]] la [[kontrato di Brest-Litovsk]] e la fino dil milito ye la [[11 di novembro]] [[1918]] okuriseventis un vakuo di povo, e Latvia deklaris lua nedependo ye la [[18 di novembro]] [[1918]]. [[Kārlis Ulmanis]] divenis lua unesma chefo di guvernerio. Lando adoptis lua unesma [[konstituco]] en februaro [[1922]], ma ye la [[15 di mayo]] [[1934]] Ulmanis establisis [[diktatoreso]] qua lastis til [[1940]].
 
En [[5 di oktobro]] [[1939]] [[Sovietia]] forcis Latvia aceptar pakto pri "mutuala sokurso" qua permisis Sovietia pozar 25,000 til 30,000 soldati en Latviana teritorio.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=IPv1gjLhtZ4C&printsec=frontcover |title=Latvia in World War II |author=Lumans, Valdis O.|editor =Fordham University Press|pages=79|year=2006}}</ref> Pos simulachar incidenti en la frontiero, ye la [[17 di junio]] [[1940]] Sovietia anexis Latvia. YeEn la [[5ma di agosto]] sam yaro, Sovietia enkorpigis Latvia kom lua republiko, kun la nomo [[Socialista Sovieta Republiko di Latvia]]. La sequant yaro, [[Nacional-Socialista Germania]] atakis Sovietia, ed invadis Latvia ye la [[10ma di julio]] [[1941]]. Germani komencis mortigar [[judo|judi]] e [[cigano|cigani]], e konskriptis cirkum 200,000 Latviani kom soldati, di qui cirkum 100,000 perisis. Kande SovietanaSovietiana kontreatako komencis en [[1944]] li decidis koncentrar ataki en [[Ukrainia]] e [[Bielorusia]]. Do, cirkum 200,000 Germana soldati restis en [[Kurlando]] til fino di la milito, ye la [[8 di mayo]] [[1945]], kande lia komandinto, kolonelo Carl Hilpert, kapitulacis.
 
Kom rezulto di la milito, Latviana populo deskreskis 300,000 til 500,000 personi. Lua substrukturo sufris severa domaji. Pos la milito, Sovietani deportis cirkum 43,000 rurala proprietanti e Latviana nacionalisti vers [[Siberia]]. L'uzado di [[latviana linguo]] esis restriktita, e l'adopto di bilingueso esis forcita. La situeso komencis chanjar kande [[Mihail Gorbachev]] asumis povo en [[1985]]. En [[1987]] komencis l'unesma demonstri por nedependo, ed ye la [[21 di agosto]] [[1991]], depos intensa populala protesti, Latvia divenisitere novedivenis nedependanta.
 
En referendo ye la [[20ma di septembro]] [[2003]] kun 69% di yes-voti favorebla Latviani aprobis l'eniro di lando a laen l'[[Europana Uniono]]. Ye laLa [[29 di marto]] 2004 Latvia divenis membro di [[NATO]], ed yee la [[1ma di mayo]] sam yaro ol divenis membro di Europana Uniono. En [[2008]] pos kin yara kresko, l'ekonomio di Latvia kontraktis 4.5%<ref name=inform>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2015&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=21&pr1.y=12&c=941&s=NGDP_RPCH&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |accessdate = 28 di aprilo 2010}}</ref> por forta financala krizo. Dum [[2009]] [[chomeso]] superigis 18%, e to kontraktis 18.8% en la [[KLP]] ta yaro.<ref name=inform/>
 
=== Politiko ===
=== Geografio ===
[[Arkivo:Un-latvia.png|thumb|160px|Mapo di Latvia kun lua precipua urbi.]]
Latvia havas un totalo dientote 1,866 km di [[frontiero|frontieri]]: 343 km kun [[Estonia]] en nordo, 276 km kun [[Rusia]] en esto, 161 km kun [[Bielorusia]] en sud-esto e 588 km kun [[Lituania]] en sudo. Generale la tereni esas basa, kun poka [[altitudo]], infre 100 metri. La maxim alta monto di Latvia esas [[Gaiziņkalns]], kun 311 metri super la [[mar-nivelo]]. [[Foresto|Foresti]] kovras 56% dil teritorio di lando.
 
Lua [[klimato]] esas [[temperema klimato|temperema]] kun marala e kontinental influi. En [[2011]] la mezvalora [[temperaturo]] en [[februaro]] ([[vintro]]) esis -8.9ºC dum ke en [[julio]] ([[somero]]) esis 19.8ºC.
=== Ekonomio ===
{{PA|Ekonomio di Latvia}}
Latvia esas membro di [[Mondala organizeso pri komerco]] depos [[1999]] e di [[Europana Uniono]] pos [[2004]]. YeEn la [[1ma di januaro]] [[2014]] ol adoptis [[Euro]] kom pekunio.
 
Lua precipua produkti por exportaco esas [[ligno]] e produkti de ligno, mashini ed equipadi, metali, texuri ed alimenti. Ol kompras precipue mashini ed equipadi, kemiala produkti, kombusteblajo e vehili. Lua precipua klienti e parteneri esas l'altra membri de Europana Uniono e [[Rusia]].
Segun statistiki de [[2011]] Latvia havis {{formatnum:2067887}} habitanti<ref name=pop>http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html</ref>, di qui 62% esis Latvi, 27% Rusi, e 11% altra. Por evitar rasala tensi, en [[1998]] Latviana parlamento aprobis lego qua faciligis l'obteno di Latviana nacioneso.
 
De la totalo di habitanti 35% partoprenisapartenis ad ortodoxa eklezio di Latvia, 25% esis evangeliala kristani, 20% [[katolikismo|katoliki]], 3% [[judaismo|judi]], 1% [[islamo|islamana]], 1% esis [[paganismo|pagani]] e 15% ne havis religio.
 
La maxim granda urbo esas la chef-urbo [[Riga]]. Altra importanta urbi esas [[Daugavpils]], [[Liepaja]], Jelgava e Jurmala.
 
=== Kulturo ===
La [[folkloro]] di Latvia havas plu kam 1.2 milioni dimilion texti e plu kam 30,000 muziki. Dum la [[19ma yarcento]] nacionalista movadi komencis stimular Latviana kulturo. Un di ta propageri esis [[Krišjānis Valdemārs]].
 
==== Yani ====
82 260

redakturi