Diferi inter la revizi di Tanzania

1 938 bitokojn aldonis ,  antaŭ 5 jaroj
+texto, referi, imaji
(+kurta texto)
(+texto, referi, imaji)
| Chefurbo = [[Dodoma]]
| Lojanti_chefurbo = {{formatnum:324347}} ([[2002]])
| Precipua_urbo = [[Dar -es -Salaam]]<br /><small>(2 497 940 lojantihabitanti - 2002)</small>
| Oficala_lingui = [[Swahili linguo|Swahili]], [[Angliana linguo|angliana]]
| Guvernerio = [[Republiko]]
| Titulo_chefo_stato = Prezidanto
| Chefo_di_stato = [[Jakaya Mrisho Kikwete]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo di chefministrichefa ministri di Tanzania
| Titulo_chefo_guverno = ChefministroChefa ministro
| chefo_guverno = [[Mizengo Kayanza Peter Pinda]]
| Surfaco = {{formatnum:945090}}
[[Vasco da Gama]] esis l'unesma [[Europa]]no qua arivis en la regiono di nuna Tanzania, en [[1498]]. [[Portugal]]ani konquestis komplete la litoro di la regiono en [[1525]], ma ekpulsesis da Arabi de [[Oman]] dum la [[18ma yarcento]]. Sultano [[Seyyid Said]] establisis la chef-urbo di la regiono en [[Zanzibar]] en [[1840]]. Il developis komercala voyi qui iris til central Afrika e [[Lago Tanganyika]], e la regiono divenis centro por komerco di [[sklaveso|sklavi]].
 
De [[1880]] til [[1919]] Tanganyika divenis [[Germania]]na kolonio. Germani establisis bazala skoli e licei en la regiono. Pos fino di [[unesma mondomilito]] [[Unionita Rejio|Britaniani]] okupis la regiono en [[1919]] ed establisis [[Britaniana Est Afrika]]. En [[1928]] li inauguris l'unesma [[fervoyo]] di la regiono, Tabora-Mwanga. BritanBritanian administroadministrado lastis til [[1961]].
 
Kontinentala parto ([[Tanganyika]]) divenis nedependanta en [[1961]]. [[Julius Nyerere]] esis lua unesma prezidanto. [[Zanzibar]] divenis nedependanta en [[1963]]. En [[26 di aprilo]] [[1964]] [[Tanganyika]] e Zanzibar unionesis e formisformacis Tanzania, e Nyerere divenis la prezidanto didil unionita lando.
 
Nyerere establisis [[diktatoreso]] kun singla partiso, e [[komunismo|komunista]] landi ([[Populala Republiko di Chinia]], [[Est-Germania]] e [[Sovietia]]) establisis diplomacala relati kun Tanzania. [[Koruptajo]] esis abundeganta<ref>Annabel Skinner. ''Tanzania & Zanzibar''. p. 17.</ref>.
 
La rejimo di singla partiso finis en [[1985]] kande lando havis lua unesma elekto kun multa partisi, ma l'elekto esis vinkitavinkesis da [[Ali Hassan Mwinyi]], de la partiso ''Chama Cha Mapinduzi'', fondita da Nyerere. En [[1990]] kelka grupi en Zanzibar demandis referendo pri nedependo dil insulo, ma lia demandi esis neglijita.
 
Quankam neregulozesi en elektala proceso, [[Benjamin William Mkapa]] elektesis prezidanto en [[1995]] e guvernis til [[2005]]. En [[2005]] okuris nove elekti, e [[Jakaya Mrisho Kikwete]] asumis kom prezidanto.
 
=== Politiko ===
[[Arkivo:Kikwete and Pinda.jpg|thumb|220px|La prezidanto [[Jakaya Mrisho Kikwete|Jakaya Kikwete]] e la chefa ministro [[Mizengo Kayanza Peter Pinda|Mizengo Pinda]].]]
Tanzania esas parlamentalaprezidantala [[republiko]]. La prezidanto - nune [[Jakaya Mrisho Kikwete]] - esas [[chefo di stato]] e [[chefo di guvernerio]], ed elektesas dal populo por 5-yara periodo,. eLu selektas ed indikas la [[chefministrochefa ministro]] inter la membri di Nacional Asemblajo. NacionalLa Asemblajochefa havasministro 250esas membrila quichefo elektesasdil dalguverno populoen porla 5-yaraNacional periodo. Nuna [[konstituco]] ratifikesis en [[1977]]Asemblajo.
 
[[Legifala povo]] kompozesas da Nacional Asemblajo, qua havas 250 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo. Nuna [[konstituco]] ratifikesis en [[1977]].
 
[[Judiciala povo]] kompozesas da quar niveli, e kombinas l'autoritato di tradicionala tribuala legi, islama legi e Britaniana komuna legi. Lando establisis specala korto por komercal aferi en [[1999]].
=== Geografio ===
[[Arkivo:Tz-map.png|200px|right|thumb|Mapo di Tanzania.]]
[[Arkivo:Ngorongoro Crater.jpg|thumb|left|200px|La [[kratero di Ngorongoro]].]]
Tanzania esas la 31ma maxim granda lando dil mondo en totala surfaco. Lua surfaco esas simila ad [[NijeriaNigeria]]. Ol esis formitaformacesis da anciena [[kontinento|kontinentala]] stato di [[Tanganyika]] plu l'anciena [[insulo|insulala]] stato di [[Zanzibar]].
 
En nord-westo, lando esas montalamontoza. La maxim alta monto di [[Afrika]], [[Kilimanjaro]] (kun {{formatnum:5895}} metri di altitudo) jacas ibe. En nordo ed en westo jacas granda lagi: [[Lago Viktoria]] - la maxim vasta lago di Afrika - en nordala bordero kun [[Uganda]], e [[Lago Tanganyika]] - la maxim profunda di Afrika - en westala bordero kun [[Demokratial Republiko Kongo]].
 
En nordo anke jacas la famoza [[kratero di Ngorongoro]], e [[Naciona Parko di Serengeti]]. Cirkum 38% de lua surfaco protektesas en naciona parki ed altra protektita arei.<ref>{{cite book|author1=Laher, Ridwan|author2=SingíOei, Korir|title=Indigenous People in Africa.: Contestations, Empowerment and Group Rights|url=http://books.google.com/books?id=nZiyAwAAQBAJ&pg=PA57|date=2014|publisher=Africa Institute of South Africa|location= Pretoria, Sudafrika |isbn=978-0-7983-0464-1|pages=57–}}</ref> Tanzania havas 16 naciona parki,<ref>{{cite web | url=http://www.tanzaniaparks.com/ | title=Home | publisher=Tanzania National Parks | accessdate=16 October 2014}}</ref> plu altra forestala rezervi e rezervi por chaso.
En nordo anke jacas la famoza [[kratero di Ngorongoro]], e [[Naciona Parko di Serengeti]].
 
[[Klimato]] varias multe en Tanzania. En l'alta regioni la mezvalora [[temperaturo|temperaturi]] esas 10ºC dum [[vintro]] e 20ºC dum [[somero]]. En altra regioni la temperaturi rare esas min kam 20ºC. La maxim varma periodo extensas de novembro til februaro, kun mezvalora temperaturi inter 25ºC e 31 °C.
 
=== Ekonomio ===
[[Arkivo:Tea fields, Tukuyu, Tanzania.jpg|thumb|200px|Kultivo di [[teo]] en Tukuyu.]]
{{PA|Ekonomio di Tanzania}}
[[Agrokultivo]] equivalas cirkum 75% di lua [[KLP]] ed employas 75% de labor-povo. La maxim signifikanta export-vari esas [[kafeo]], [[kotono]], spici, ed industriala produkti. Lando havas multa naturala rekursi, kom minerali, [[naturala gaso]] e potencialo por [[turismo]], qua kreskas omnayare.
 
Tanzania esas la 3ma maxim granda producero di [[oro]] en Afrika, pos [[Sudafrika]] e [[Ghana]]. L'exploro di [[naturala gaso]] en Songo Songo insuli komencis en [[2004]]<ref>[http://www.tpdc-tz.com/songo_songo.htm Songo Songo gas to electricity project]</ref>. La gaso esas uzatauzesas por produktar [[elektro]] en Dar -es -Salaam.
 
Laboranta pueri esas komuna en lando, specale por puerini<ref>http://personal.lse.ac.uk/manacorm/tanzania.pdf</ref>. Puerini esas uzata specale por domala verki.
 
=== Demografio ===
On kalkulis ke la totala habitantaro di Tanzania esis {{formatnum:43188000}} en [[2010]]. On existas plu kam 120 rasala grupi en lando. Sukuma, Haya, Nyakyusa, Nyamwezi, e Chagga populi havas plu kam 1 milioni personi. La maxim granda urbi di lando esas [[Dar -es -Salaam]] (plu kam 2 milion habitanti), [[Mwanza]] e [[Zanzibar]] (plu kam 400,000 habitanti).
 
Segun statistiko de Usana Departmento di Stato, 62% profesas [[Kristanismo]], 35% [[Islamo]] e 3% lokala tribuala religii<ref>http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127259.htm</ref>. Tamen, ''The World Factbook'' kalkulas ke 30% esas kristani, 35% esas islamani e 35% profesas tribuala religii<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html</ref>.
 
=== Kulturo ===
OficalaL'oficala lingui: esas [[Swahili-linguo|Swahili]], e [[Angliana linguo|Angliana]]. PlusePlu dekikam dealtra lokala lingui parolesas. [[Arabiana linguo|Arabiana]] esas uzatauzesas en [[Zanzibar]].
 
La tradicioni di Tanzania esas precipue orala. [[Literaturo]] esas poka, e la libri esas kustoza. La majoritato di lua literaturo skribesas en Angliana o Swahili. [[Shaaban Robert]] konsidereas "la patro di Swahili-literaturo". Altra notinda skriptisti esas [[Euphrase Kezilahabi]], Gabriel Ruhumbika, Muhammed Saley Farsy, Faraji Katalambulla, [[Godfrey Mwakikagile]], Mohamed Said, Abdulrazak Gurnah, profesoro Julius Nyang'oro, inter altra.
 
[[Arkivo:YASC Building.JPG|thumb|200px|[[Futbalo]]-klubo ''Young Africans Sports Club'' - YASC.]]
La maxim populara [[sporto]] di lando esas [[futbalo]], quankam lando nulatempe partoprenis en [[Mondala Kupo di Futbalo]]. [[Basketbalo]] e recente [[kriketo]] anke esas populara.
 
La maxim populala sporto di lando esas [[futbalo]], quankam lando nulatempe partoprenis en [[Mondala Kupo di Futbalo]]. En [[muziko]], la maxim populala stili esas lokala [[hip hop]] (konocatakonocita kom "bongo flava", kantata en [[swahili-linguo]]), [[rumba]] e [[reggae]]. En [[literaturo]] la precipua nomi esas [[Godfrey Mwakikagile]], Mohamed Said, Abdulrazak Gurnah, profesoro Julius Nyang'oro, ed altra.
 
=== Referi ===
=== Extera ligili ===
* [http://www.tanzania.go.tz Guvernerio di Tanzania], en Angliana
* [http://www.parliament.go.tz Parlamento di Tanzania], en Angliana linguo
 
{{Landi en Afrika}}
81 252

redakturi