Diferi inter la revizi di Latvia

890 bitokojn aldonis ,  antaŭ 6 jaroj
+mikra texto (bezonas gramatikala revizo)
(+mikra texto (bezonas gramatikala revizo))
{{Landi|
| Nomo = Latvia
| Lokala_nomo = Latvijas Republika
| Guvernerio = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato = Listo di prezidanti di Latvia
| Titulo_chefo_stato = prezidantoPrezidanto
| Chefo_di_stato = [[Andris Bērziņš]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo di chefministri di Latvia
| Reto_kodo = .lv
| Nomo_himno = ''Dievs, svētī Latviju!''
| Pekunio = [[LatsEuro]]
| Religii = [[kristanismo]] (67%) }}
 
=== Historio ===
{{PA|Historio di Latvia}}
AnkeHomi konocitakomencis kom [[Livonia]],habitar la regiono di nuna Latvia jaciscirkum sub9,000 dominacoyari diante [[OrdenoKristo. di GermanaDum Kavalieri[[mez-epoko]] dumla regiono, [[13maanke yarcento]].konocita Dumkom [[16ma yarcentoLivonia]], ol divenisesis parto di la voyo inter [[RejioSkandinavia]] die PoloniaBizantin e Lituania]]imperio. YeLatviana [[1629sucino]] olja divenisesis konocita da [[SuediaRoman imperio|Romani]]na domenoe [[Anciena Grekia|Greki]].
 
Dum la [[13ma yarcento]] la regiono jacis sub dominaco dil [[Ordeno di Germana Kavalieri]]. Li fondis [[Riga]] en la yaro [[1201]]. Dum la [[16ma yarcento]] [[Luteranismo]], expansis tra la regiono. Dum la fino di la 16ma yarcento ol divenis parto di la [[Rejio di Polonia e Lituania]]. En [[1629]] parto di la regiono divenis [[Suedia]]na domeno, qua lastis til [[1721]]. Pos Polona-Sueda milito ([[1600]] til [[1629]]) nur la sudwestala parto di la dukio di Livonia restis sub la domeno di Polonia-Lituania. [[Katolikismo]] divenis la precipua religio en ta areo.
Latvia esis okupita da [[Rusian imperio]] dum [[18ma yarcento]]. Rusi atemptis remplasigar [[Latviana linguo]] da [[Rusiana linguo]] dum fino di [[19ma yarcento]], ma populala nekontento explozis dum [[Rusiana Revoluciono di 1905]] qua recevis [[Nacionalismo|nacionalista]] karaktero en Baltika stati.
 
Latvia esis okupita da [[Rusian imperio]] okupis Latvia dum la [[18ma yarcento]]. Rusi atemptis remplasigar [[Latviana linguo]] da [[Rusiana linguo]] dum fino di [[19ma yarcento]], ma populala nekontento explozis dum [[Rusiana Revoluciono di 1905]] qua recevis [[Nacionalismo|nacionalista]] karaktero en Baltika stati.
 
[[Arkivo:Latvia stamp K.Ulmanis 2001 15l.jpg|thumb|left|130px|[[Kārlis Ulmanis]], unesma chefo di guvernerio di Latvia.]]
[[Unesma mondomilito]] devastis la regiono di nuna Latvia. Demandi por auto-determinado komence esis movado por autonomio, ma kun [[Rusiana Revoluciono]], la [[kontrato di Brest-Litovsk]] e la fino dil milito ye la [[11 di novembro]] [[1918]] okuris un vakuo di povo, e Latvia deklaris lua nedependeso ye la [[18 di novembro]] [[1918]]. [[Kārlis Ulmanis]] divenis lua unesma chefo di guvernerio. Lando adoptis lua unesma [[konstituco]] en februaro [[1922]], ma ye la [[15 di mayo]] [[1934]] Ulmanis establisis [[diktatoreso]] qua lastis til [[1940]].
 
Ye la [[17 di junio]] [[1940]] [[Soviet-Uniono]] anexis Latvia. Latvia divenis parto di [[SU]] kun la nomo [[Socialista Sovieta Republiko di Latvia]]. La sequant yaro, [[Nacional-Socialista Germania]] atakis Soviet-Uniono, ed invadis Latvia ye [[10 di julio]] [[1941]]. Germani komencis mortigar [[judo|judi]] e [[cigano|cigani]], e konskriptis cirkum 200,000 Latviani kom soldati, di qui cirkum 100,000 perisis. Kande Sovietana kontratako komencis en [[1944]] li decidis koncentrar ataki en [[Ukrainia]] e [[Bielorusia]]. Do, cirkum 200,000 Germana soldati restis en [[Kurlando]] til fino di la milito, ye [[8 di mayo]] [[1945]], kande lia komandinto, kolonelo Carl Hilpert, kapitulacis.
 
Kom rezulto di la milito, Latviana populo diminutis endeskreskis 300,000 til 500,000 personi. Lua substrukturo sufris severa domaji. Pos la milito, Sovietani deportis cirkum 43,000 rurala proprietanti e Latviana nacionalisti vers [[Siberia]]. L'uzado di [[latviana linguo]] esis restriktita, e l'adopto di bilingueso esis forcita. La situeso komencis chanjar kande [[Mihail Gorbachev]] asumis povo en [[1985]]. En [[1987]] komencis l'unesma demonstri por nedependeso, ed ye la [[21 di agosto]] [[1991]], depos intensa populala protesti, Latvia divenis nove nedependanta.
 
Ye la [[29 di marto]] 2004 la lando esas membrostato di [[NATO]].
 
=== Politiko ===
Latvia esas [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La [[chefo di stato]] esas la prezidanto, nune [[ValdisAndris ZatlersBērziņš]]. La [[chefo di guvernerio]] esas la [[chefministro]], nune [[Valdis Dombrovskis]]. La parlamento elektas la prezidanto. Lando adoptis lua [[konstituco]] ye la [[15ma di februaro]] [[1922]].
 
La [[parlamento]] havas 1 chambro: ''Saeima'', kun 100 membri.
=== Ekonomio ===
{{PA|Ekonomio di Latvia}}
Latvia esas membro di [[Mondala organizeso pri komerco]] depos [[1999]] e di [[Europana Uniono]] pos [[2004]]. Ye la [[1ma di januaro]] [[2014]] ol adoptis [[Euro]] kom pekunio.
 
=== Demografio ===
 
==== Yani ====
En la Latviana tradiciono, la festo dil somerala solstico nomesas «Yani». Parolesas pri unek la ok festi sezonala celebrata dal anciena [[Baltiko|Baltikani]]. La preparado dil festo di Yani komencas kelka dii ante la solstico. Omni finis la labori dil agri e dil gardeni, omni netigis sua domo ed olua cirkumajo komplete. Onu preparas inter altri [[biro]] e [[fromajo]] qui esas la precipua dishi dil festo. La antea dio dil solstico (ye la [[23ma di junio]] niatempe, ma olim ye la 22ma) nomesas «Zalu diena» da la Latviani : la dio dil herbori. Dum ita tota dio diversa herbori koliesas en la prati e la boski. Onu nomizas oli «Yanu Zales» (la herbori di Yani) ; oli esas tre importanta kom garantianti pri fertileso, saneso, fortuno e feliceso por omni. La domi, la korti e la stabli ornesas per girlandi e kroni de flori, per foliaro o folii de [[querko..]].
 
Diversa ornamenti anke preparesas : dum la tota festo, la viri portas tradicionale krono de querkofolii e la mulieri facas por su kroni de flori o de kariofili. Parolesas pri ulasorta protektado kontre desfeliceso. La Latviani kredis ke la forci di lo bona ne esas sola, dum ica solsticala nokto, dum qua li atingas sua kolmo : anke eventas same por la destruktera forci. Pro to existas la neceseso su protektar kontre oli. Taskope, onu uzis herbori tale berberiso, bardano, urtiko same kam branchi de sorbiero.
81 281

redakturi